Sosyal Medya İçeriklerinin Delil Niteliği, Doğrulanması ve Aidiyet Sorunu

Sosyal medya içeriğinin delil olarak sunulması, yalnız bir paylaşımın ekranda gösterilmesinden ibaret değildir. İçeriğin gerçekten hangi hesapta yayımlandığı, ne zaman görüldüğü, sonradan değiştirilip değiştirilmediği ve hesabı ilgili tarihte kimin kullandığı araştırılmalıdır. Ayrıca paylaşımın anlamı, metin kadar yanıt verdiği içerik, görsel, bağlantı ve konuşma akışıyla şekillenebilir. Bir ekran görüntüsü bu ilişkilerin bir kısmını gösterebilir, fakat bütününü kendiliğinden doğrulamaz.

Ceza muhakemesinde sosyal medya verisi farklı işlevler üstlenebilir. Suç oluşturduğu ileri sürülen paylaşım bizzat inceleme konusu olabilir; başka bir suçun hazırlığını, taraflar arasındaki ilişkiyi veya olayın zamanını açıklayan destekleyici veri de olabilir. Hangi vakıanın ispatlanmak istendiği belirlenmeden içerik toplanması, ilgisiz kişisel verilerin dosyaya girmesine ve teknik doğrulamanın yanlış soruya yönelmesine neden olabilir.

Paylaşımın kaynağına ulaşmak

Bir paylaşımın başka hesap tarafından yeniden yayımlanmış kopyası, ilk kaynağın yerine geçmez. Görselin üzerinde kullanıcı adı veya platform logosu bulunması, o hesabın gerçekten içeriği yayımladığını kanıtlamaz. İlk yayım kaynağına ulaşılabiliyorsa içerik adresi, hesap tanımlayıcısı ve görüntüleme zamanı korunmalıdır. Ulaşılamıyorsa eldeki verinin yeniden paylaşım veya aktarılmış görüntü olduğu belirtilmelidir. Kaynağı belirsiz kopya, doğrulanmış özgün paylaşım gibi sunulmamalıdır.

Hesabın görünen adı ve kullanıcı adı değişebilir. Aynı görünen adı birçok kişi kullanabilir ve kapatılan adlar daha sonra başka hesaplarca alınabilir. Platformun sunduğu sabit hesap veya içerik kimlikleri, desteklendiği ölçüde daha elverişli tanımlayıcılar sağlayabilir. Bununla birlikte teknik kimlik de insan kimliği değildir. Hesabın hangi kişiye ait olduğu ve belirli paylaşımı kimin yaptığı ayrı araştırma gerektirir.

İçerik bağlantısının korunması yararlıdır, ancak yalnız URL'nin varlığı yeterli değildir. Bağlantı sonradan kapanabilir, içerik silinebilir veya erişim koşulları değişebilir. Erişim anındaki içerik uygun biçimde kaydedilmeli ve kaydın hangi yöntemle alındığı açıklanmalıdır. Başkasından gelen bağlantıyı açmadan mevcutmuş gibi raporlamak, kaynağı gerçekten incelemekle aynı işlem değildir. Tespitin tarihi ve erişim sonucu dosyada görülebilmelidir.

Toplama anının belgelenmesi

İçerik kaydedilirken tarih, saat, saat dilimi ve erişim yöntemi belirtilmelidir. Oturum açılmış hesap üzerinden görülen içerikle herkesin erişimine açık içerik farklıdır. Coğrafi sınırlamalar veya kullanıcıya özel görünüm nedeniyle iki kişi aynı sayfada farklı sonuçlar görebilir. Bu koşullar, sonradan yapılan karşı incelemenin neden farklı sonuç verdiğini açıklayabilir. Tespit kaydı erişim bağlamını görünmez bırakmamalıdır.

Bir sayfanın yalnız görünen kısmını almak, önemli ayrıntıları dışarıda bırakabilir. Paylaşımın devamı, alıntı yaptığı metin, yorum sırası veya ek görsel ayrı kayıtta bulunabilir. Toplama yöntemi, isnat edilen anlamı değerlendirmeye yetecek bağlamı korumalıdır. Bununla birlikte hesabın bütün geçmişini ilgisiz biçimde dosyaya eklemek zorunlu değildir. Konuyla bağlantılı veri seçimi, gerekçesi ve kapsamı açıklanarak yapılmalıdır.

OHCHR ve Berkeley Human Rights Center tarafından hazırlanan Berkeley Protokolü, açık dijital kaynakların belirlenmesi, toplanması, korunması ve doğrulanması için yöntemsel çerçeve sunar. Bu belge Türk mahkemeleri için bağımsız bir delil kabul kuralı oluşturmaz. Yöntemsel katkısı, araştırmacının kaynağı ve yaptığı işlemleri açıklaması, içeriğin güvenilirliğini sınaması ve farklı doğrulama sorularını ayırmasıdır. Delilin hukuki kullanılabilirliği ilgili yargılama kurallarıyla belirlenir.

Görsel doğrulama ile olay doğrulaması

Bir fotoğrafın değiştirilmediğinin anlaşılması, fotoğrafa yazılan olay açıklamasının doğru olduğunu kanıtlamaz. Eski bir görüntü yeni bir olayın görüntüsü gibi paylaşılabilir. Başka ülkede çekilmiş video farklı bir yerde gerçekleşmiş gibi sunulabilir. Bu nedenle dosyanın teknik bütünlüğü, çekim yeri, çekim zamanı ve paylaşımın ileri sürdüğü olay ayrı ayrı araştırılmalıdır. Her doğrulama yöntemi farklı bir soruya cevap verir.

Görseldeki bina, yol, tabela veya hava koşulları yer ve zaman değerlendirmesine yardım edebilir. Ancak benzerlikler kesin teşhis gibi sunulmamalıdır. Kullanılan karşılaştırma kaynağı, uyuşan özellikler ve uyuşmayan ayrıntılar açıklanmalıdır. Bir harita görüntüsünün güncel olması, olay tarihindeki çevrenin aynı olduğunu göstermez. Tarihsel değişiklik ihtimali varsa karşılaştırma buna göre sınırlandırılmalıdır. Teknik yorum, gözlemin desteklediği kesinlik düzeyini aşmamalıdır.

Tersine görsel arama, içeriğin daha eski kopyalarını bulmaya yarayabilir. Arama sonucunda eski kopya bulunmaması, görüntünün ilk kez ilgili hesapta üretildiğini kanıtlamaz. Arama sisteminin kapsamı ve indeksleme sınırları vardır. Benzer biçimde aynı görüntünün çok sayıda sitede bulunması, olayın bağımsız kaynaklarla doğrulandığı anlamına gelmeyebilir. Bütün kopyalar tek bir ilk paylaşımın yeniden dağıtımı olabilir.

İçerik değişiklikleri ve sürüm sorunu

Platformlar içerik düzenleme, silme veya görünürlük değiştirme özellikleri sunabilir. İnceleme konusu paylaşımın hangi sürümünün kaydedildiği bu nedenle önemlidir. Bir tarafın sunduğu görüntüyle sonradan yapılan tespit farklıysa, hemen taraflardan birinin sahtecilik yaptığı sonucuna varılamaz. İçeriğin düzenlenmiş olması, farklı yorum sıralaması veya görünürlük koşulları araştırılmalıdır. Gerçek çelişki ile platform davranışından kaynaklanan fark ayrılmalıdır.

Silinen paylaşımın üçüncü kişi tarafından korunmuş kopyası delil araştırmasına katkı sağlayabilir. Ancak bu kopyanın hangi zamanda, hangi hesap veya bağlantıdan alındığı değerlendirilmelidir. Silinmiş olması, içeriğin hiç var olmadığını göstermez. Kopyanın mevcut olması da kaynağın bütün özelliklerini doğrulamaz. Ulaşılabilen platform kayıtları, başka cihazdaki karşılıklar veya olayla ilişkili bağımsız veriler eksik bağlantıları tamamlayabilir.

Ekran görüntüsünün dosya tarihi, paylaşımın yayın tarihi olmayabilir. Görüntü başka cihaza aktarılırken veya yeniden kaydedilirken tarih alanları değişebilir. Platformun kullanıcıya gösterdiği tarih de cihazın veya hesabın saat dilimine göre sunulabilir. Bu nedenle olayın zamanı belirlenirken görünen tarih, dosya metaverisi ve sağlayıcı kaydı aynı şey olarak kullanılmamalıdır. Zaman bilgisinin kaynağı açıkça belirtilmelidir.

Hesap aidiyetinin kurulması

Profil fotoğrafının veya adının bir kişiyi göstermesi, hesabın o kişi tarafından açıldığını ve kullanıldığını tek başına kanıtlamaz. Taklit hesap, ortak yönetim veya hesap ele geçirme ihtimalleri somut bulgularla sınanabilir. Kayıt e-postası, doğrulanmış telefon, oturum geçmişi ve bağlantılı cihazlar araştırmayı daraltabilir. Bu verilerin hukuka uygun elde edilmesi ve hangi tarihe ilişkin olduğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Kurumsal hesaplarda birden çok yönetici bulunabilir. İçerik hazırlanması, onaylanması ve yayımlanması farklı kişilerce yapılabilir. Bir otomasyon aracı da önceden belirlenmiş içeriği daha sonra yayımlayabilir. Paylaşım saatinde hesap sahibinin çevrim içi olması veya olmaması, bu düzen bilinmeden kesin sonuç vermez. Araştırılan eylem bakımından kimlerin hangi yetkiyi kullandığı belirlenmeli, hesabın genel sahipliği somut fiilin yerine geçirilmemelidir.

İçeriğin sonradan kaldırılması da tek anlamlı davranış değildir. Hesabı geri alan kişi zararlı paylaşımı kaldırmış olabilir; hukuki bildirim üzerine kurum yöneticisi işlem yapmış olabilir. Silme eylemi değerlendirilirken önceki kullanım ve açıklamalarla ilişkisi kurulmalıdır. Hesap üzerinde sonradan kontrol sahibi olmak, önceki bütün içerikleri oluşturmuş olmayı gerektirmez. Aidiyet araştırması olay tarihine odaklanmalıdır.

Paylaşımın anlamı ve bağlamı

Bir ifadenin alıntı, eleştiri, haber aktarımı veya kişinin kendi beyanı olup olmadığı hukuki nitelendirmeyi etkileyebilir. Yalnız birkaç sözcüğün görüntüsünün alınması, bu ayrımı ortadan kaldırabilir. Alıntılanan içerik, yorumun yöneldiği kişi ve konuşma akışı mümkün olduğunca birlikte değerlendirilmelidir. Teknik tespitin görevi bağlamı korumaktır; ifadenin suç oluşturup oluşturmadığına ilişkin nihai değerlendirme yargı makamına aittir.

Beğeni, yeniden paylaşım ve yorum gibi platform işlevleri de birbirinden ayrılmalıdır. Bir içeriği yeniden paylaşmak her olayda onun bütün ifadelerini benimsemekle aynı olmayabilir. Kullanıcı ek açıklama yapmış veya karşı görüş belirtmiş olabilir. Hukuki sonuç, platformdaki düğmenin adına indirgenemez. İşlemin somut anlamı, görünür içerik ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir. Teknik kayıt hangi işlevin kullanıldığını gösterebilir, kişinin bütün düşünsel tutumunu açıklamaz.

Takip ilişkisi veya aynı grupta bulunma, kişiler arasındaki bağlantıya dair araştırma verisi olabilir. Fakat bu ilişki belirli bir suç planına katılmayı veya içerikten haberdar olmayı kendiliğinden kanıtlamaz. Hesabın aktifliği, ilişki dönemi ve somut iletişimler araştırılmalıdır. Sosyal ağdaki bağlantı sayısını hukuki iştirak ölçütü gibi kullanmak, teknik özellikten ceza sorumluluğuna gerekçesiz geçiş oluşturur.

Açık içerik ve kişisel veri sınırları

Bir bilginin herkesçe görülebilmesi, her amaçla sınırsız toplanmasına ve yeniden yayımlanmasına izin vermez. Açık profillerden sistematik kişi listeleri oluşturmak, farklı kaynakları birleştirmek veya özel nitelikli veri çıkarmak farklı müdahaleler yaratabilir. 6698 sayılı Kanun bakımından işleme amacı, hukuki sebep ve ölçülülük somut işlem üzerinden değerlendirilmelidir. Aleniyet, kişisel verinin bütün korumasını ortadan kaldıran genel bir istisna değildir.

Yargı makamlarının soruşturma ve yargılama işlemleri için öngörülen istisnalar, özel kişilerin her veri toplama faaliyetine aynı biçimde uygulanamaz. Delil sunma amacı meşru olabilir; kullanılan yöntem yine ayrı hukuki denetime tabidir. Kapalı hesaba yetkisiz erişim sağlanması ile açık paylaşımın kaydedilmesi aynı işlem değildir. Delilin doğruluğunun sonradan anlaşılması, elde etme yöntemindeki hukuka aykırılığı kendiliğinden gidermeyecektir.

Üçüncü kişilere ait yorumlar, çocukların görüntüleri veya özel yaşam bilgileri dosyaya aktarılırken gereklilik gözetilmelidir. Olayın bağlamı için zorunlu olan veri korunurken ilgisiz kişilerin teşhiri önlenebilir. Karşı tarafın inceleme hakkı ile mahremiyet koruması birlikte düşünülmelidir. İlgili verinin tamamen kapatılması savunmayı etkisizleştiriyorsa, denetimli erişim veya uygun ayrıştırma yöntemleri değerlendirilmelidir.

Teknik tespit tutanağının sınırları

Noter veya görevli tarafından yapılan tespit, belirli anda görülen içeriğin kayda alınmasını destekleyebilir. Bununla birlikte tespit işlemi, paylaşımı kimin oluşturduğu veya içeriğin olayla ilgili iddiasının doğru olduğu sorularını her zaman cevaplamaz. Tespit edilen olgu ile bundan çıkarılan hukuki sonuç ayrılmalıdır. Resmi tutanağın varlığı, manipülasyon veya aidiyet itirazlarının bütünüyle kapanması anlamına gelmez.

Tutanakta hesap adı, bağlantı, erişim zamanı ve kaydedilen içerik gösterilmelidir. Kayıt alma aracı, oturum durumu veya görüntüleme koşulları sonucu etkiliyorsa açıklanmalıdır. İçerik kısmen görünüyorsa bunun tam metin olduğu ileri sürülmemelidir. Bir dosya indirildiyse dosyanın kaynağı ve bütünlük bilgileri korunmalıdır. Tespit görevlisinin görmediği geçmiş sürüm veya özel alanlar, tutanağın kapsamına dahilmiş gibi sunulamaz.

Duruşmada tartışılabilir bir sosyal medya delili

Bir videonun konuşma bölümünün başka kaynaktan eklenmiş olabileceği iddiasında, yalnız görüntünün çekim yerini bulmak yeterli değildir. Ses ile görüntünün zaman ilişkisi, kesme noktaları ve varsa özgün dosya üzerinde inceleme gerekir. Konum doğrulaması, sesin gerçekliğini ispatlamaz. Benzer biçimde sesin kişiye ait olduğuna dair değerlendirme, videonun bütününün kesintisiz olduğunu göstermeyebilir. Teknik soruların ayrı kurulması, bir alandaki doğrulamanın diğer alandaki belirsizliği gizlemesini önler.

Canlı yayın kaydında platformun sonradan oluşturduğu tekrar videosu, izleyicinin yayın sırasında gördüğü akışla her ayrıntıda aynı olmayabilir. Yorumların kaybolması, bağlantı kesintileri veya yayının düzenlenmesi gibi ihtimaller somut ürün özellikleriyle araştırılır. Olayın belirli saniyesine ilişkin isnatta ilgili zaman aralığının hangi kayıttan alındığı açıklanmalıdır. Yayından kısa bir kesit sunulmuşsa, bunun uzun kaydın neresine karşılık geldiği ve kesitin dışında anlamı değiştiren bölüm bulunup bulunmadığı incelenebilir.

Hesaptaki etkileşim sayılarının hukuki değerlendirmeye alınması halinde ölçüm zamanı belirtilmelidir. Beğeni, görüntülenme veya paylaşım sayıları zaman içinde değişebilir ve platformun kendi sayım mantığına dayanır. Bu değerler, belirli sayıda gerçek kişinin içeriği anladığını veya onayladığını doğrudan kanıtlamaz. Sayının soruşturma bakımından neden önemli olduğu ve hangi olguyu göstermek için kullanıldığı açıklanmalıdır. Etkileşim göstergeleri, içeriğin kaynağını veya yazarını doğrulayan veri gibi sunulmamalıdır.

İçeriğin başka dilde olması halinde çevirinin kapsamı da korunmalıdır. Argo, ironi veya kültürel gönderme hukuki anlamı etkileyebilir. Otomatik çeviri, araştırma sırasında yardımcı araç olarak kullanılabilse de tartışmalı anlamın kesin karşılığı kabul edilmemelidir. Gerekli uzmanlıkla yapılan çeviride özgün metin ve bağlam birlikte değerlendirilir. Teknik olarak doğru kaydedilmiş bir paylaşım, hatalı tercüme nedeniyle farklı bir isnada dönüşebilir; veri doğrulaması bu dil sorununu tek başına çözmez.

Sosyal medya araştırmasını yapan kişinin hangi arama sözcüklerini ve filtreleri kullandığını kaydetmesi, seçimin denetlenmesini sağlar. Yalnız iddiayı destekleyen sonuçların toplanması, hesabın açıklayıcı veya düzeltici paylaşımlarını görünmez bırakabilir. İlgili karşı içeriklerin araştırılması, tarafsız bir değerlendirme için yöntemsel değer taşır.

Sosyal medya deliline yönelik itiraz, hangi aşamanın tartışıldığını göstermelidir. Hesabın kişiye ait olmadığı, görüntünün değiştirildiği, bağlamın kesildiği veya zamanın yanlış yorumlandığı iddiaları farklı incelemeler gerektirir. Mahkeme bu itirazları tek bir genel cevap altında toplamamalıdır. Gerekli teknik bilgi toplanıp ilgili içerik duruşmada tartışıldığında, delilin hangi kısmına güvenilebileceği belirlenebilir.

Birden fazla paylaşımın aynı iddiayı tekrarlaması, kaynak bağımsızlığı araştırılmadan güçlü doğrulama sayılmamalıdır. Aynı görüntünün farklı hesaplarda dolaşması yalnız yayılma olgusunu gösterebilir. İlk kaynağın yanlış veya eksik olması, bütün kopyaları etkileyebilir. İnceleme, kopyaların sayısından çok birbirinden bağımsız kayıtların olayın hangi yönünü doğruladığına odaklanmalıdır. Böylece görünürdeki yaygınlık, ispat gücüyle karıştırılmaz.

CMK 217 çerçevesinde sosyal medya kaydı da hukuka uygun elde edilmeli ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir. İçerik, kaynak, zaman ve kullanıcı bağlantısının ayrı incelenmesi; hem gerçek paylaşımın sırf dijital olduğu için değersizleştirilmesini hem doğrulanmamış görüntünün kesin delil sayılmasını önler. Kararın gerekçesi, platformdaki görünümü kişisel eyleme ve hukuki sonuca bağlayan somut adımları açıklamalıdır.

İçerikte geçen kişi isimleri de tek başına hesap sahibini belirlemez. Alıntı, taklit, mizah veya başka kişi adına paylaşım ihtimalleri, somut bağlam desteklediği ölçüde araştırılmalıdır.