Ortak Bilgisayardan Gönderilen Mesajın Faili: Haberci Kayıtları ve İftira İsnadı

Bir mesajın belirli bilgisayarla ilişkilendirilmesi, o mesajı belirli kişinin gönderdiğini tek başına göstermez. Üstelik hesabın açıldığı zaman ile mesajın ekranda görünen gönderim zamanı birbirine uymuyorsa, kullanıcı atfından önce uygulamanın nasıl çalıştığı açıklanmalıdır. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 5 Mart 2025 tarihli, 2023/6266 E., 2025/2374 K. sayılı kararı, adliyede kullanılan Haberci uygulamasıyla ilgili bir iftira iddiasını bu iki sorun üzerinden ele alır.

Kararda bütün suçlar için aynı sonuç verilmemiştir

Sanık zabıt kâtibi, yazı işleri müdürünün hesabından kendisine tehdit ve hakaret içeren bir mesaj gönderildiğini ileri sürerek şikâyetçi olmuştur. İddia ise mesajın, sanığın kullanımına tahsis edilen bilgisayardan karşı tarafın hesabına girilip sanığın kendi hesabına gönderildiği; böylece şikâyete dayanak maddi delil uydurulduğu yönündedir. Yerel mahkeme bilişim sistemine girme ve iftira yönünden delil yetersizliğinden beraat kararı vermiştir.

Dosyada ayrıca adliyedeki bazı konuşmaların diğer katılımcıların rızası olmadan kaydedilmesine ilişkin suçlama bulunmaktadır. Mahkeme bu fiil yönünden de beraat kurmuştur. Daire, konuşmaların kaydedilmesi ve bilişim sistemine girme suçlarına ilişkin hükümleri zamanaşımı nedeniyle bozarak kamu davalarının düşmesine karar vermiş; iftira beraatini ise eksik araştırma nedeniyle bozmuştur.

Dolayısıyla kararın teknik delile ilişkin ayrıntılı açıklamaları, iftira hükmünün incelemesinde yer almaktadır. Dairenin sanığı bu suçtan mahkûm ettiği veya beraatini esastan doğru bulduğu söylenemez. Karar, mevcut delillerin ve uygulamanın işleyişine ilişkin açıklamaların henüz yeterince karşılaştırılmadığı sonucuna dayanır.

Bilgisayarın kimliği ile kullanıcı kimliği arasındaki açıklanmamış bağ

Hesap kaydı, cihaz kaydı ve insanın fiili

Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığının yazısındaki kayıtlar, sanığın ve katılanın hesaplarının aynı IP adresi ve aynı bilgisayar kimliği üzerinden açıldığını göstermektedir. Bilgisayarın sanığın kullanımına tahsis edildiği de dosyada belirlenmiştir. Bunlar, inceleme yapılacak cihazı ve zaman dilimini daraltan somut veriler olarak kararda aktarılır.

Ancak tahsis, münhasır kullanımın kanıtı olarak kabul edilmemiştir. Sanık bilgisayarların ortak kullanıldığını savunmaktadır. Katılan, hesabının basit şifresini kâtiplerin bildiğini ve bazı işlemler için personele şifresini verdiğini söylemiştir. Diğer kâtiplerin beyanları da kaynakta bu açıklamayla birlikte yer alır. Böyle bir erişim düzeninde hesap adı, işlem yapan insanın kimliğiyle otomatik eşleştirilemez.

Katılanın olay günü adliyeye yaklaşık 08.41’de geldiğine ilişkin kamera kaydı vardır. Buna karşılık sabah hesapların açılıp kapatıldığı sırada adliye içinde kimin bulunduğunu gösteren kamera kaydı bulunmadığı belirtilir. Bu ayrım korunmalıdır: Belirli kişinin giriş zamanının bilinmesi, tartışmalı cihazı daha önce kimin kullandığının bilindiği anlamına gelmez.

Daire, sanıkla katılan arasında olay öncesine dayanan husumet bulunmadığını; sanıkla diğer kâtipler arasında ise bazı anlaşmazlıklar aktarıldığını da değerlendirmesine katar. Bu olgular, başka bir kişinin faili olduğuna dair kesin tespit değildir. Teknik atfın alternatif erişim olasılıkları ve olayın diğer verileriyle birlikte incelenmesi gerektiğini gösterir.

Şifrenin bilinmesi ile hukuki yetki

Bir şifrenin çalışma ortamında yaygın biçimde bilinmesi, o hesap üzerinden her türlü işlem yapma yetkisi verildiği anlamına gelmez. Fakat aynı durum fail tespitinde erişim imkânı bulunan kişi sayısını artırabilir. Hukuka aykırılık ile aidiyet farklı sorulardır: İşlem izinsiz olabilir; buna rağmen işlemi kimin yaptığı henüz açıklanmamış olabilir.

Karar bu iki soruyu aynı kabul içinde eritmemeyi sağlar. Şifre güvenliğinin zayıf olması katılanın hakkını ortadan kaldırmaz. Öte yandan yalnız sanığın bilgisayarına tahsis edilen cihazdan giriş görünmesi, başkasının o cihazı kullanma savunmasını incelemeksizin bütün belirsizliği gidermeyebilir. Kaynakta ortak kullanımın kesin kapsamı saptanmış değildir; savunma ve beyanlar teknik araştırmayı gerektiren verilerdir.

08.16’da görünen mesaj ile oturumların zaman çizelgesi

Ekran görüntüsünde şikâyete konu mesajın yanında 08.16 saati yer almaktadır. Kayıtlarda katılanın hesabı 07.58’de açılıp 08.01’de kapatılmış, 08.06’da yeniden açılıp 08.10’da kapatılmış görünmektedir. Sanığın hesabına ilişkin kayıtlar ise kısa oturumların ardından 08.13’te bir açılış göstermektedir. Bu veriler, yalnız iki hesabın aynı bilgisayarda kullanıldığını söylemekle açıklanamaz.

Sanık, aynı bilgisayarda iki Haberci hesabının birlikte açılamayacağını ve kapalı hesaba mesaj gitmeyeceğini savunmuştur. Katılanın uygulamanın davranışına ilişkin kendi denemeleri de kaynakta aktarılmıştır. Ayrıca disiplin soruşturması kararında, Bakanlığın başka bir yazısından hareketle oturum açılmamış hesaba mesaj teslim edilemeyeceği belirtilmiştir. Daire, bu açıklamalar karşısında teknik imkânın bilirkişi tarafından araştırılmasını istemektedir.

İncelemenin ilk sorusu, görüntüdeki saatin uygulamada hangi işlem anını gösterdiğidir. İkinci soru, o anda gönderici ve alıcı hesapların durumuyla mesajın gönderilip teslim edilmesinin bağdaşıp bağdaşmadığıdır. Bunlar yazarın teknik incelemeye ilişkin değerlendirme sorularıdır; karar uygulamanın bu ayrıntılarını kesin olarak çözmüş değildir. Kaynakta araştırma gerektiren mesele, bu olayın iki hesap aynı bilgisayarda açılarak gerçekleştirilebilip gerçekleştirilemeyeceğidir.

Ekran görüntüsü mesajın görünümünü ve ileri sürülen içeriğini ortaya koyabilir. Oturum kaydı ise hesapların açılıp kapanmasına ilişkin başka bilgi sunar. Birini diğerinin yerine kullanmak yerine aralarındaki uyum açıklanmalıdır. Ekranda mesaj bulunması, belirli oturum zincirinin teknik olarak mümkün olduğunu; hesap kaydı bulunması da o mesajın gerçekten o oturumdan gönderildiğini tek başına kanıtlamaz.

İşlem zamanlarının karşılaştırılmasında saatlerin aynı referansla tutulup tutulmadığını araştırmak da yararlı olabilir. Ancak kaynakta saat farkı veya kayıt bozukluğu tespit edilmemiştir. Bu olasılıklar sanık lehine yahut aleyhine gerçekleşmiş olgu gibi ileri sürülemez. Teknik inceleme, belirli bir açıklamayı doğrulamadan önce veriler arasındaki farkın nedenini göstermelidir.

Uygulamanın davranışı sonradan yapılan bir denemeyle açıklanacaksa, denemenin olay tarihinde kullanılan sürüm ve ayarlarla ilişkisinin gösterilmesi gerekir. Farklı bir tarihteki bilgisayarda aynı adlı programın çalışması, geçmişteki işleyişi kendiliğinden kanıtlamaz. Bu da kararın açıkça tespit ettiği bir sürüm farkı değildir; istenen bilirkişi incelemesinin denetlenebilir olması için kullanılabilecek bir ölçüttür. Teknik rapor, gözlenen davranışın hangi koşullarda üretildiğini açıklayabilmelidir.

Şüpheden sanık yararlanır ilkesi araştırma eksikliğini nasıl karşılar?

Yerel mahkeme iftira yönünden mahkûmiyete yeterli kesin ve inandırıcı delil bulunmadığını kabul ederek beraat vermiştir. Daire ise belirli bir teknik araştırmanın yapılmasını gerekli görmüştür. Bu iki yaklaşımın farkı, ispat eşiğinin düşürülmesi değildir. Araştırılabilir somut bir sorunun açıklanmadan kalmasıyla, araştırma tamamlandıktan sonra giderilemeyen şüphenin bulunması birbirinden ayrılmaktadır.

Sanığın bir başkasının hesabından kendisine mesaj gönderdiği iddiası, uygulamanın çalışma biçimi bakımından imkânsızsa ya da mevcut kayıtlarla desteklenmiyorsa bu durum fiil atfını etkiler. Buna karşılık işlemin mümkün olduğunun belirlenmesi de sanığın yaptığını tek başına ispatlamaz. Teknik imkân, belirli failin fiili ve şikâyetin bilerek gerçeğe aykırı oluşturulması farklı inceleme aşamalarıdır.

Daire, olay tarihindeki iş bilgisayarında bilişim uzmanı bilirkişi incelemesi yapılmasını ve teknik verilerle desteklenen rapor alınmasını istemiştir. Bu talep, varsayımsal bütün ihtimallerin tüketilmesine yönelik sınırsız bir araştırma programı değildir. Dosyada bulunan beyanlar ve kurumsal açıklamalarla çelişen, somut mesajın gönderilebilirliğine ilişkin belirlenmiş soruları hedefler.

Teknik araştırma sonucunda suçun sanık tarafından işlendiği sabit olmazsa, araştırmanın yapılmış olması mahkûmiyet için yeterli sayılmaz. Aynı şekilde beraatin bozulması, sanığın aleyhine bir ispat karinesi yaratmaz. Karar, maddi gerçeğin aydınlatılması amacıyla belirli incelemelerin tamamlanmasını istemekte; nihai hukuki durumun bundan sonra belirlenmesini öngörmektedir.

İftira ve maddi delil uydurma bakımından kararın anlamı

İddia, katılana suç isnadında bulunmak için onun hesabından gönderilmiş izlenimi taşıyan mesajın sanıkça oluşturulmasıdır. Kaynakta TCK 267’nin birinci ve ikinci fıkraları bu nedenle anılır. Gerçek dışı şikâyet ile şikâyeti desteklemek için maddi delil üretme, iddianın farklı boyutlarıdır. Mesajın dijital ortamda bulunması, bu ayrımı ortadan kaldırmaz.

Fakat ekran görüntüsünün şikâyete sunulması tek başına delilin sanık tarafından uydurulduğunu göstermez. Önce mesajın nasıl oluşturulduğu ve kim tarafından gönderildiği açıklanmalıdır. Sonra bu fiilin şikâyetle bağlantısı ve failin bilgisi değerlendirilir. Kararın teknik araştırmaya verdiği yer, tam da iftira isnadının bu maddi temelini sınamaya yöneliktir.

Zamanaşımı ve konuşma kaydı yönünden genelleme yapılamaz

Daire, konuşmaların kaydedilmesi ve bilişim sistemine girme suçlarında, kaynakta belirtilen son kesici işlemden itibaren asli zamanaşımının dolduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle beraat hükümlerini bozup davaları düşürmüştür. Düşme, bu eylemlerin gerçekleştiğine veya hukuka uygun olduğuna dair esastan bir karar değildir.

Özellikle yerel mahkemenin iddiayı ispatlama amacıyla kayıt yapılmasına ilişkin gerekçesi, Dairenin bütün benzer kayıtları hukuka uygun bulduğu görüşüne dönüştürülemez. İncelenen kararda bu suç yönünden nihai sonuç zamanaşımıdır. Aynı dosyadaki iftira araştırmasının devam etmesi de sona eren davaların teknik delil sorunlarını bütünüyle çözdüğü anlamına gelmez.

Kararın uygulamaya taşıdığı ölçüt, kurum bilgisayarının kimliğini insanın kimliği yerine kullanmamaktır. Hesaplara erişim düzeni, oturumların zamanları, uygulamanın mesaj teslim mekanizması ve cihaz kullanımına ilişkin olgular birbiriyle karşılaştırılmalıdır. Böyle bir karşılaştırma hem temelsiz mahkûmiyeti hem de açıklanabilir teknik sorunlar araştırılmadan verilen hükmü önlemeye hizmet eder.