Nesnelerin İnterneti (IoT) Cihazlarından Elde Edilen Verilerin Hukuki Niteliği

Akıllı kilitler, kameralar, ev otomasyon sistemleri, giyilebilir cihazlar ve bağlantılı sensörler gündelik faaliyetlere ilişkin çok sayıda kayıt üretebilir. Nesnelerin interneti olarak adlandırılan bu yapı, ceza soruşturmalarında olayın zamanı, yeri veya gerçekleşme biçimi hakkında bilgi sağlayabilir. Ancak cihazın bir sinyal kaydetmesiyle insan davranışının kanıtlanması aynı değildir. Sensörün neyi ölçtüğü, kaydın hangi sistemlerden geçtiği ve kişiyle nasıl ilişkilendirildiği açıklanmalıdır.

Bir akıllı kilitte açılma kaydı bulunması, belirli kişinin kapıdan geçtiğini tek başına göstermez. Hareket sensörünün etkinleşmesi de hareketin kaynağını mutlaka belirlemez. Giyilebilir cihazın bir hesapla eşleştirilmesi, olay anında onu kimin taşıdığını kesinleştirmez. IoT verileri, fiziksel dünyaya yakın göründükleri için kolayca fazla yorumlanabilir. İnceleme, cihazın ölçtüğü teknik olayla mahkemenin araştırdığı maddi olayı ayrı tutmalıdır.

Cihaz, geçit ve bulut farklı kaynaklardır

Bir sensör ölçümü önce yerel cihazda, sonra ev içi ağ geçidinde ve ardından sağlayıcının bulutunda kaydedilebilir. Her aşama veriyi farklı biçimde saklayabilir veya özetleyebilir. Mobil uygulamanın gösterdiği grafik, ham ölçümlerin tamamını içermeyebilir. İnceleme hangi katmana erişildiğini belirtmelidir. Telefon ekranındaki özetin cihazın bütün kayıtlarıyla aynı olduğu kabul edilmemelidir. Kaynaklar arasındaki dönüşümler delilin anlamını etkileyebilir.

Cihaz üzerinde hiç veri kalmamış olsa bile bulutta kayıt bulunabilir. Bunun tersi de mümkündür: İnternet bağlantısı kesilmişken yerel kayıt oluşmuş, sunucuya aktarım yapılamamış olabilir. Bu nedenle tek kaynağın boş olması bütün sistemde veri bulunmadığını göstermez. Araştırmanın erişebildiği katmanlar ve erişemediği alanlar açıklanmalıdır. Eksik inceleme, olayın gerçekleşmediğine ilişkin kesin sonuç gibi aktarılmamalıdır.

Ağ geçidi birden fazla sensörden veri toplayabilir. Cihaz kimliklerinin yanlış eşleştirilmesi, başka odadaki veya başka kullanıcıya ait kaydın olayla ilişkilendirilmesine neden olabilir. Seri numarası, eşleştirme geçmişi ve hesap bağlantıları araştırılır. Kullanıcı tarafından verilen “salon” veya “arka kapı” gibi adlar değiştirilebilir. Bu etiketler fiziksel konumu kendiliğinden doğrulamaz; olay tarihindeki kurulum bilgileriyle karşılaştırılmalıdır.

Ölçümün teknik anlamı

Sensör çıktısı doğrudan gözlem değil, belirli donanım ve yazılımın ölçüm sonucudur. Ölçüm aralığı, eşik değeri ve çevresel koşullar kaydı etkileyebilir. Hareket algılama sistemi yalnız belirli hassasiyet üzerindeki değişimleri kaydediyor olabilir. Bu durumda kayıt bulunmaması, alanda hiç hareket olmadığı sonucunu zorunlu olarak vermez. İnceleme, hangi olayların normalde kayda geçtiğini ve hangi olayların kaçırılabildiğini araştırmalıdır.

Cihazın “kişi algılandı” etiketi bir sınıflandırma yazılımının sonucu olabilir. Etiketin kendisi gerçek insan varlığını tartışmasız biçimde kanıtlamaz. Yanlış algılama ve algılayamama ihtimalleri, kullanılan model ve kayıt koşullarıyla değerlendirilir. Mümkünse etiketin dayandığı görüntü veya ölçüm incelenir. Yalnız özet bildirim üzerinden kimlik veya davranış sonucuna geçilmesi, teknik sınıflandırmayı hukuki olgu yerine koyar.

Sıcaklık, kapı durumu veya elektrik tüketimi gibi ölçümler olayın dolaylı göstergesi olabilir. Örneğin elektrik kullanımındaki artış, belirli cihazın çalışmasına işaret edebilir; fakat o cihazı kimin çalıştırdığını açıklamayabilir. Benzer sonuçlar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bilirkişi, ölçümün desteklediği olguyu dar ve doğru biçimde tanımlamalıdır. Dolaylı göstergeden kişisel sorumluluğa geçiş için ek deliller gerekir.

Örnekleme ve veri özetleme

Sensörün saniyede bir ölçüm yapmasıyla dakikada bir değer kaydetmesi farklı kapsam sağlar. Kısa süren olaylar seyrek örneklemede görünmeyebilir. Bulut hizmeti uzun dönem kayıtlarını ortalamaya dönüştürmüşse ani değişiklikler kaybolabilir. Raporda kullanılan verinin ham ölçüm mü yoksa özet değer mi olduğu belirtilmelidir. Görüntüde düzgün bir çizgi bulunması, gerçek dünyadaki değişimin aynı biçimde gerçekleştiğini kanıtlamaz.

Eksik ölçümler yazılım tarafından tahminle doldurulmuş olabilir. Grafikte kesintisiz görünen bölümün gerçekten ölçülmüş veri içerip içermediği araştırılır. Tahmin edilmiş değerler özgün kayıtlarla aynı delil ağırlığında sunulmamalıdır. Kullanılan hizmetin dışa aktarma açıklaması veya teknik belgeleri bu ayrımı çözmeye yardımcı olabilir. Açıklama bulunamıyorsa belirsizlik korunmalıdır. İnceleme, görsel sunumun altında hangi veri bulunduğunu anlamayı gerektirir.

Ölçüm birimlerinin dönüşümü de kontrol edilmelidir. Farklı cihazların kayıtları birleştirilirken birim, ölçek ve ondalık gösterim değişebilir. Bir alanın boş veya sıfır olması farklı anlamlar taşıyabilir. Sıfır ölçüm, ölçüm yapılamaması ya da bağlantı hatası birbirine karıştırılmamalıdır. Veri şeması ve hata kodları incelenmeden rakamlar maddi olayın doğrudan karşılığı gibi kullanılamaz. Teknik anlam, hesaplamadan önce belirlenmelidir.

Zaman bilgisinin kaynakları

IoT cihazının kendi saatiyle bulut sunucusunun saati aynı olmayabilir. Güç kesintisinden sonra saat sıfırlanabilir veya cihaz bağlantı kurulana kadar doğru zamanı alamayabilir. Olay saati, aktarım saati ve sunucuda işlenme saati ayrılmalıdır. Özellikle ağ kesintisi sonrasında toplu gönderilen kayıtlar, olayların aynı anda gerçekleştiği izlenimi yaratabilir. Kronoloji bu teknik süreci hesaba katmalıdır.

Cihazın olay tarihindeki saat sapmasını belirlemek için güvenilir karşılaştırma kayıtları gerekebilir. İnceleme gününde saatin doğru olması geçmişte de doğru olduğunu garanti etmez. Yazılım güncellemesi veya yeniden kurulum aradaki durumu değiştirmiş olabilir. Rapor, zaman düzeltmesinin hangi verilere dayandığını açıklamalıdır. Kesin saat belirlenemiyorsa olay aralığı kullanılabilir. Belirsizlik, yapay bir saniye kesinliğiyle gizlenmemelidir.

Birden çok cihazın aynı olayı kaydetmesi yararlı olabilir; fakat hepsi aynı ağ geçidinin yanlış saatini kullanıyorsa bağımsız zaman doğrulaması oluşmaz. Saat kaynaklarının ilişkisi araştırılmalıdır. Farklı kayıtların uyumu, ortak hatanın tekrarı da olabilir. Mahkeme bakımından önemli olan eşleşme sayısı kadar eşleşmenin nedenidir. Teknik rapor ortak altyapıyla gerçekten bağımsız kaynakları ayırmalıdır.

Kullanıcı, hesap ve fiziksel taşıyıcı

Evdeki cihaz bir kişinin hesabına kayıtlı olsa da birden fazla kişi tarafından kullanılabilir. Misafir erişimi, aile paylaşımı veya ortak yönetici yetkileri bulunabilir. Hesap kaydıyla belirli işlemin faili eşitlenmemelidir. Olay tarihindeki erişim yetkileri ve işlem kayıtları değerlendirilir. Akıllı kilitte belirli dijital anahtarın kullanılması, anahtarın fiilen kimde bulunduğu araştırılmadan kesin kişi tespiti sağlamaz.

Giyilebilir cihazlarda taşıyan kişi ile hesap sahibi ayrımı özellikle önemlidir. Cihaz başkasına verilmiş, masada bırakılmış veya otomatik olarak başka kaynakla eşitlenmiş olabilir. Hesap içindeki konum ya da aktivite kaydı, hangi donanımdan geldiği bilinmeden yorumlanmamalıdır. Telefonun ürettiği veri saatten gelmiş gibi algılanabilir. İnceleme, veri alanının gerçek üreticisini ve kişi bağlantısını ayrı belirlemelidir.

Cihazın evde bulunması, kaydettiği her olayın evde gerçekleştiğini de kanıtlamaz. Taşınabilir cihazlar başka yere götürülebilir; kullanıcı etiketleri değişmeden kalabilir. Konum iddiası varsa olay tarihindeki kurulum ve bağlantı bilgileri araştırılır. Sabit cihazla taşınabilir sensörün delil anlamı farklı olabilir. Fiziksel yer, hesap adı veya son görülen konumdan otomatik olarak türetilmemelidir.

Cihazın fiziksel durumu ve yanlış negatif sonuçlar

Sensörün pilinin zayıflaması, görüş alanının kapanması veya bağlantı anteninin hasar görmesi kayıt üretimini etkileyebilir. Cihazın olaydan sonra çalışıyor bulunması, bütün önceki dönemde aynı koşullarda çalıştığını göstermez. Bakım kayıtları, hata bildirimleri ve enerji bilgileri mevcutsa araştırılır. Fiziksel inceleme bulguları dijital kayıtlarla birlikte değerlendirilir. Özellikle “hareket yoktu” gibi olumsuz sonuçlar, cihazın o aralıkta gerçekten ölçüm yapabildiği gösterilmeden kesinleştirilmemelidir.

Kamera görüş alanının dışında kalan bölüm de ayrı sınırlamadır. Görüntüde kimsenin bulunmaması, mekanın tamamının boş olduğunu kanıtlamaz. Sensör yerleşimi ve kapsama alanı olayla ilişkilendirilmelidir. Benzer şekilde mikrofonun ses kaydetmemesi sessizlikten değil, kapalı ayardan veya teknik arızadan kaynaklanabilir. İncelemenin amacı her ihtimali aynı ağırlıkta sıralamak değil, somut cihazın ilgili olay bakımından hangi kapasiteyle çalıştığını belirlemektir.

Yeniden kurulumun geçmiş kayıtlara etkisi

Cihazın başka hesaba bağlanması veya fabrika ayarlarına döndürülmesi, bazı yerel kayıtları silebilir ve kimlik eşleştirmelerini değiştirebilir. İşlem sonrası görünen hesap adı geçmiş kullanıcıyı açıklamayabilir. Önceki eşleştirme kayıtları mevcutsa ayrıca incelenmelidir. Bu kayıtlar yoksa aidiyet bakımından oluşan sınır korunur. Sırf bugün bir kişinin telefonunda yönetiliyor olması, cihazın geçmişteki bütün kullanımını o kişiye bağlamaz.

Yeniden kurulum sırasında eski yedeklerin geri yüklenmesi de tarihleri karıştırabilir. Eski olaylar yeni aktarım tarihiyle görünür hale gelebilir veya kullanıcı arayüzü bunları farklı sıralayabilir. Kaydın olay alanıyla içe aktarma alanı ayrılmalıdır. Bu ayrımın yapılamadığı durumda uzman, kesin kronoloji üretmek yerine mevcut veriyle hangi zaman aralığının desteklenebildiğini açıklamalıdır. Teknik belirsizlik, raporun düzenli görünmesi için silinmemelidir.

Edinim sırasında verinin değişmesi

Cihazın enerjisinin kesilmesi geçici kayıtların kaybolmasına neden olabilir; çalışır bırakılması ise yeni kayıt üretimini sürdürebilir. Uygun yöntem cihazın özelliklerine göre belirlenmelidir. Her ortam için aynı kapatma veya bağlantı kesme işlemini önermek doğru değildir. İlk durum belgelenir, teknik riskler değerlendirilir ve yapılan müdahaleler kaydedilir. İnceleme sırasında oluşan yeni olaylar eski kayıtlarla karıştırılmamalıdır.

Mobil uygulamanın açılması bile cihaz veya bulutla eşitleme başlatabilir. Böylece bazı kayıtlar yenilenebilir ya da kullanıcıya erişim bildirimi gönderilebilir. İnceleme yöntemi seçilirken bu etkiler dikkate alınmalıdır. Sonradan oluşturulan günlük satırları, soruşturma konusu döneme ait kullanıcı eylemi gibi sunulmamalıdır. Edinim işlemlerinin zamanı ve kapsamı ayrı tutulduğunda bu karışıklık daha kolay önlenir.

Üreticiye özgü kapalı veri biçimleri, inceleme araçlarının desteğini sınırlayabilir. Yazılımın belirli cihazı tanıması, bütün alanları doğru çözdüğünü garanti etmez. Sürüm uyumu ve örnek kayıtların anlamı gerektiğinde kontrol edilmelidir. Araç çıktısındaki bilinmeyen alanlar tahminle hukuki kavramlara çevrilmemelidir. Uzmanın görevi yalnız çıktı almak değil, hangi verinin nasıl yorumlandığını açıklamaktır.

Güncelleme ve yapılandırma geçmişi

Cihaz yazılımının güncellenmesi kayıt biçimini, algılama davranışını veya saklama süresini değiştirebilir. Olay tarihindeki sürümle inceleme tarihindeki sürüm farklıysa bu durum değerlendirilmelidir. Üreticinin bugün yayımladığı açıklama eski sürüm için doğrudan geçerli olmayabilir. Rapor, mümkün olduğunda ilgili sürümü belirlemeli ve kaynaklarını buna göre seçmelidir. Teknik özelliklerin zaman içinde değişebildiği göz ardı edilmemelidir.

Kullanıcı ayarları da kayıt kapsamını etkiler. Gizlilik modu, hareket hassasiyeti veya otomatik silme seçeneği olay tarihinde farklı olabilir. Bugünkü ayardan geçmiş ayar çıkarılamaz. Ayar değişikliği günlükleri veya yedekler mevcutsa incelenebilir. Bu kayıtlar yoksa hangi varsayımların yapılamadığı açıklanmalıdır. Cihazın teorik kapasitesiyle somut olayda etkin olan işlevleri birbirinden ayrılmalıdır.

NIST IR 8259A, IoT cihazlarının kimlik, yapılandırma, veri koruma ve güvenlik durumunun fark edilmesi gibi kabiliyetlerine ilişkin bir güvenlik çerçevesi sunar. Bu çerçeve adli inceleme sonucunu otomatik doğrulayan sertifika değildir. Cihazın güvenli tasarlanmış olması belirli kaydın hatasız olduğunu kanıtlamaz. Yayın, araştırılması gereken teknik özellikleri anlamaya katkı sağlar; somut delil incelemesinin yerine geçmez.

Hukuki yetki ve özel hayat

Ev içi IoT verileri, yalnız şüphelinin değil aile üyelerinin ve ziyaretçilerin faaliyetlerini de gösterebilir. İncelemenin amacı ve kapsamı bu nedenle önemlidir. Belirli olay için gereken verilerle ilgisiz uzun dönem yaşam kayıtları ayrılmalıdır. Teknik olarak geniş arşive erişilebilmesi sınırsız inceleme yetkisi yaratmaz. İlgili koruma tedbirinin koşulları ve ölçülülük, cihazın küçük veya gündelik olması nedeniyle önemsizleşmez.

CMK 134 kapsamına giren dijital incelemelerde özel şartlar ve usul güvenceleri değerlendirilir. AYM'nin E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla verilen iptalin yürürlüğü dokuz ay ertelendiğinden, 1 Ekim 2026 itibarıyla madde yürürlüktedir. 25 Şubat 2027 için belirlenen yürürlük etkisi dikkate alınmalıdır. Bu gelişme, güncel incelemelerde verinin korunması ve kullanım sınırları hakkındaki değerlendirmeyi gereksiz kılmaz.

Bulut sağlayıcısında bulunan kayıtların alınması, yerel cihaza ilişkin işlemden ayrı hukuki sorular doğurabilir. Verinin yurt dışında bulunması halinde uygun işbirliği ve erişim dayanakları araştırılır. Kullanıcı hesabındaki açık oturum, her uzak kayda serbest erişim hakkı olarak görülmemelidir. Yerel ve uzak verinin edinim yolu raporda ayrılmalıdır. Hukuka uygunluk denetimi, teknik sonucun doğru bulunmasından bağımsız yürütülür.

Bir akıllı kilit kaydının değerlendirilmesi

Varsayımsal olayda kilit günlüğünde gece yarısı bir açma işlemi görünsün. Önce kaydın kilitten mi, ağ geçidinden mi yoksa mobil yazılımdan mı alındığı belirlenir. Açma komutunun gönderilmesiyle mekanizmanın gerçekten açılması aynı alanla gösterilmeyebilir. Kapının fiziksel olarak açılıp açılmadığı ve geçiş gerçekleşip gerçekleşmediği başka sensörlerle araştırılabilir. Tek satırlık bildirim bütün bu olayları kendiliğinden kanıtlamaz.

Kullanılan dijital anahtar belirli hesaba aitse, olay anındaki kullanıcı bağlantısı incelenir. Anahtar paylaşımı veya uzaktan açma yetkisi varsa bunların kapsamı araştırılır. Kamera, tanık veya başka kayıtlar ek destek sağlayabilir. Ancak hepsinin saatleri ve kaynakları ayrı doğrulanmalıdır. İnceleme, kilidin teknik olayından kişinin mekana girdiği sonucuna geçerken hangi adımları kullandığını göstermelidir. Eksik adım varsa sonuç bu sınırla ifade edilir.

Mahkemenin önündeki teknik rapor

Rapor, cihazı model ve ilgili sürüm bilgisiyle tanımlamalı, verinin hangi katmandan alındığını açıklamalıdır. Ölçüm alanları, zaman dönüşümleri ve kullanıcı ilişkileri anlaşılır biçimde gösterilir. Kaynak verinin korunması ve kullanılan kopyaların kimliği denetlenebilir tutulur. Bilinmeyen alanlar ve erişilemeyen kayıtlar belirtilir. Teknik ayrıntılar, mahkemenin isnat bakımından hangi sonuca güvenebileceğini anlamasına hizmet etmelidir.

IoT verilerinin ispat gücü, fiziksel dünyadan otomatik geliyormuş görünmelerine dayanmaz. Sensörün sınırlı ölçümü, yazılımın yorumu ve kişinin eylemi arasında gerekçeli bağ kurulmalıdır. CMK 217 gereğince hukuka uygun edinim ve duruşmada tartışma koşulları gözetilir. Savunmanın somut teknik itirazları karşılanır. Mahkeme, kaydın gösterdiği olguyu doğru kapsamda kabul ederken göstermediği insan davranışını varsayımla tamamlamamalıdır.