Kripto Varlık İşlemlerinin İzlenmesi ve Blockchain Kayıtlarının Delil Değeri

Blockchain kayıtları, belirli ağda gerçekleşen işlemlerin izlenmesine imkan verebilir. İşlem kimliği, adresler, tutar ve blok bilgileri para hareketlerinin araştırılmasında önemli veriler sağlar. Ancak ağdaki adresle gerçek kişinin kimliği aynı şey değildir. Kayıtların değişikliğe dirençli yapısı da işlemin hukuka uygun olduğunu veya belirli kişinin suç işlediğini kanıtlamaz. Ceza muhakemesinde ağ üzerindeki teknik bulgu, kişi ve olay bağlantısıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Kripto varlık incelemesinde üç farklı soru sıklıkla iç içe geçer: Hangi işlem gerçekleşmiştir, bu işlem hangi kişiyle ilişkilidir ve işlem hukuken ne ifade eder? İlk soru ağ kayıtlarıyla güçlü biçimde cevaplanabilirken diğerleri ek deliller gerektirebilir. Bir adresin suçla ilişkili olarak etiketlenmesi, o adrese temas eden herkesin aynı suç ilişkisine dahil olduğu anlamına gelmez. Teknik izleme, hukuki sorumluluğun yerine geçirilmemelidir.

Önce doğru ağ ve varlık belirlenmelidir

Aynı veya benzer adla anılan varlıklar farklı ağlarda bulunabilir. İnceleme yalnız varlık simgesini esas alırsa yanlış kayıt kümesine yönelebilir. Ağın kimliği, incelenen varlık ve gerektiğinde ilgili sözleşme adresi belirtilmelidir. İşlem kimliği de ait olduğu ağla birlikte anlam kazanır. Raporda kullanılan adreslerin ve tanımlayıcıların tam olarak korunması, ikinci incelemenin aynı veriye ulaşabilmesi için gereklidir.

Bir blok gezgininin ekranı, ağ verisini kullanıcıya sunan arayüzdür. Arayüzdeki açıklamalar, etiketler ve çevrilmiş tutarlar ham kayıttan farklı yorum katmanları içerebilir. İncelemeci hangi bilginin doğrudan işlemden, hangisinin hizmetin kendi veri tabanından geldiğini ayırmalıdır. Ekran görüntüsü başlangıç sağlayabilir; fakat kritik işlemlerin doğrulanabilir kayıtları korunmalıdır. Arayüzün görünümü teknik sonucun tek dayanağı olmamalıdır.

NIST'in blockchain teknolojisine ilişkin çalışması, farklı ağların mutabakat ve yönetişim modellerinin değişebildiğini açıklar. Bu nedenle tek ağ için geçerli teknik kabul bütün sistemlere taşınmamalıdır. Kamuya açık ağlarla izinli kurumsal ağların katılımcıları ve kayıt erişimi farklı olabilir. İnceleme, somut ağın özelliklerini tanımlamalıdır. “Blockchain olduğu için değişmez” ifadesi, bu farklılıkları açıklayan bir analiz yerine geçmez.

İşlem kaydının hangi olayı gösterdiği

Bir işlemin ağda görülmesiyle başarılı biçimde sonuçlanması aynı olmayabilir. Özellikle akıllı sözleşme etkileşimlerinde işlem durumu ve ortaya çıkan sonuç ayrı incelenir. Başarısız işlem veya yalnız yetkilendirme işlemi, gerçekleşmiş varlık transferi gibi sunulmamalıdır. Ethereum'un resmi işlem dokümantasyonu, işlem yaşam döngüsü ve alanlarının anlaşılması için teknik dayanak sağlar. Her ağın kaydı kendi kuralları içinde yorumlanmalıdır.

İşlem ücreti ile aktarılan varlık tutarı ayrılmalıdır. Ayrıca varlığın gösteriminde kullanılan ondalık basamaklar yanlış yorumlanırsa miktar ciddi biçimde hatalı hesaplanabilir. İnceleme yazılımının kullanıcıya çevirdiği rakam gerektiğinde ham değerle kontrol edilmelidir. Farklı varlıkların aynı tabloda birleştirilmesi sırasında birimler korunmalıdır. Sayısal alanların teknik biçimi açıklanmadan yalnız büyük veya küçük görünen rakamlardan sonuç çıkarılamaz.

Bir işlemde birden fazla alıcı veya iç işlem ilişkisi bulunabilir. Görünen ana satırın bütün ekonomik hareketi temsil ettiği varsayılmamalıdır. Kullanılan ağ ve sözleşme yapısına göre sonuçlar incelenir. Bununla birlikte teknik ayrıntıların çokluğu, aynı hareketin birden fazla kez sayılmasına yol açmamalıdır. Rapor, hangi satırların ayrı transfer ve hangilerinin aynı işlemin farklı görünümü olduğunu açıklamalıdır.

Blok zamanı ve kesinleşme

Blokta yer alan zaman bilgisi, kişinin ödeme talimatını verdiği kesin anla özdeş değildir. Talimatın hazırlanması, ağa gönderilmesi ve bloğa alınması arasında süre bulunabilir. Blok zamanının teknik anlamı kullanılan ağa göre değerlendirilir. Banka kaydı veya mesaj saatiyle eşleştirme yapılırken bu fark korunmalıdır. Saniye düzeyinde görünen bir alanın insan eylemini aynı kesinlikle ölçtüğü varsayılmamalıdır.

İşlemin ne ölçüde kesinleştiği de ağın işleyişine bağlıdır. Geçici durumlar veya yeniden düzenlenme ihtimali, özellikle yeni gözlenen işlemler bakımından değerlendirilir. İnceleme tarihi ve kullanılan veri görünümü kaydedilmelidir. Farklı tarihlerde alınan çıktılar arasında fark varsa bu durum açıklanmalıdır. Raporda kesinleşme hakkında ağdan bağımsız ve mutlak ifadeler kullanmak, teknik güvenceyi olduğundan geniş gösterebilir.

Geçmiş işlem incelenirken yalnız bugünkü adres bakiyesiyle sonuca gidilmemelidir. Bakiye, sonraki hareketler nedeniyle değişmiş olabilir. İddia belirli tarihteki varlık miktarına ilişkinse o dönemin kayıtları araştırılır. Bugün boş görünen adres, geçmişte hiç varlık tutmamış değildir. Aynı şekilde bugünkü yüksek bakiye, suç tarihinde aynı miktarın mevcut olduğunu göstermez. Zaman kapsamı ispat sorusuyla uyumlu tutulmalıdır.

Adres ile gerçek kişi arasındaki bağ

Kriptografik imza, ilgili anahtarla yetkilendirilmiş işlem hakkında teknik bilgi sağlar. Ancak özel anahtarın kim tarafından kullanıldığını tek başına söylemez. Anahtar paylaşılmış, kopyalanmış veya yetkisiz kişinin eline geçmiş olabilir. Aidiyet araştırması, olay tarihindeki kontrol imkanına ve diğer delillere yönelmelidir. Bir cihazda cüzdan yazılımı bulunması, incelenen bütün işlemlerin cihaz sahibi tarafından yapıldığını kanıtlamaz.

Cüzdan dosyası veya kurtarma bilgisi bulunması daha somut bağlantı sağlayabilir; yine de edinim yeri, kullanım dönemi ve erişim koşulları değerlendirilir. Anahtarın elde bulunmasıyla geçmişteki belirli işlemin yapılması farklı olgulardır. İnceleme ayrıca hukuka uygun edinim ve koruma koşullarına tabi olmalıdır. Hassas anahtar bilgilerinin rapor eklerinde gereksiz yayılması, varlıkların güvenliği bakımından yeni risk yaratabilir.

Bir kişinin adrese ilişkin açıklaması da diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Adresi yalnız ödeme almak için paylaşmış olması, gelen her ödemenin sebebini bildiğini veya gönderenlerle suç ortaklığı kurduğunu göstermez. Adresin kullanım amacı ve somut işlem ilişkisi araştırılır. Kişinin kontrolü, ekonomik yararlanma ve suç kastı aynı kavram değildir. Hukuki gerekçe bu geçişleri ayrı dayanaklarla kurmalıdır.

Hizmet sağlayıcı kayıtlarının rolü

Merkezi kripto varlık hizmet sağlayıcısının müşteri kayıtları, adresleri kişilerle ilişkilendirmede önemli olabilir. Ancak kimlik tespit kaydı, hesabın her işlemini kayıtlı kişinin bizzat yaptığı anlamına gelmez. Oturumlar, cihazlar, çekim talepleri ve güvenlik olayları gerektiğinde araştırılır. Hesap ele geçirme veya temsilci kullanımı iddiaları somutlaştırılmalıdır. Müşteri kimliğiyle işlem failinin aynı olduğu kabulü ayrıca denetlenmelidir.

Sağlayıcı tek adreste birçok müşterinin varlığını tutabilir veya farklı adresleri kendi altyapısında birleştirebilir. Bu nedenle ağdaki hizmet adresiyle tek müşteri arasında doğrudan eşitlik kurulamaz. Müşteriye özgü işlem eşleştirmesi sağlayıcının iç kayıtlarını gerektirebilir. Dışarıdan görülen toplu hareket, bir müşterinin bireysel talimatıyla aynı tutarı veya zamanı taşımayabilir. Rapor, sağlayıcı muhasebesiyle ağ kaydı arasındaki ilişkiyi açıklamalıdır.

Platform içindeki kullanıcılar arası aktarımlar her zaman ayrı bir halka açık ağ işlemi oluşturmayabilir. İnceleme yalnız blockchain üzerinde arama yaparsa bu tür kayıtları göremeyebilir. Ağ kaydının yokluğu, platform içi ekonomik hareketin bulunmadığını tek başına kanıtlamaz. Sağlayıcının hangi işlemleri kendi defterinde tuttuğu araştırılır. Olumsuz bulgu, incelenen sistemin kapsamıyla sınırlandırılmalıdır. İç kayıtların doğrulanması da ayrı teknik ve hukuki değerlendirme gerektirir.

Adres kümeleri ve etiketlerin sınırı

Analiz hizmetleri belirli adresleri aynı kişi veya kuruluşla ilişkili kümeler halinde gösterebilir. Bu ilişki doğrudan kimlik kaydına dayanabileceği gibi davranışsal çıkarımdan da türetilmiş olabilir. Rapor, etiketin kaynağını ve güven düzeyini belirtmelidir. Ticari yazılımın verdiği kurum adı, kaynağı açıklanmadan kesin aidiyet bulgusuna dönüştürülmemelidir. Yanlış etiketleme veya güncelliğini kaybetmiş bağlantı ihtimali somut olarak incelenmelidir.

Kümelendirme varsayımları farklı işlem türlerinde aynı doğruluğu vermeyebilir. Birlikte görünen adreslerin ortak kontrol altında olduğu sonucu, kullanılan yöntemin koşullarına bağlıdır. Uzman, çıkarımın hangi gözleme dayandığını ve hangi istisnaların araştırıldığını açıklamalıdır. Yöntem kapalıysa denetlenebilirlik için gerekli teknik açıklamalar istenebilir. “Yazılım eşleştirdi” ifadesi, kişiyi suçla ilişkilendiren gerekçeyi tek başına karşılamaz.

Bir adresin geçmişte riskli kabul edilen başka adresle işlem yapması, alıcının kaynağı bildiğini otomatik göstermez. Çok aşamalı transferlerde temasın uzaklığı, ekonomik ilişki ve kişinin bilgisi ayrı değerlendirilir. Grafik üzerinde aynı ağda görünmek, hukuki anlamda iştirak veya örgütsel bağ değildir. Teknik bağlantının niteliği ve somut eylem açıklanmalıdır. Görsel yoğunluk, suçun unsurlarına ilişkin eksik delili tamamlayamaz.

İzlemenin kesildiği veya karmaşıklaştığı yerler

Varlığın başka ağa geçirilmesi veya farklı varlıkla değiştirilmesi, izleme için yeni veri kaynakları gerektirebilir. İki işlem arasındaki tutar ve zaman yakınlığı ipucu sağlayabilir; tek başına kesin devamlılık oluşturmaz. İşlem ilişkisini destekleyen teknik tanımlayıcılar veya hizmet kayıtları araştırılır. Eşleştirme kesin değilse raporda tahmin olarak kalmalıdır. Kesintisiz bir akış çizmek için eksik bağlantılar varsayımla doldurulmamalıdır.

Karıştırma hizmeti veya mahremiyet sağlayan teknikler araştırmayı güçleştirebilir. Böyle bir hizmetin kullanımı, tek başına belirli suçun işlendiğini kanıtlamaz. Kullanımın nedeni, işlem örüntüsü ve diğer olgular değerlendirilir. FATF'nin risk göstergeleri araştırmaya yön veren işaretler sunar; mahkumiyet için otomatik karine değildir. Şüpheli örüntüyle suçun ispatı farklı düzeylerde kalmalıdır.

İzleme sonucunda ulaşılamayan bölüm, raporda açık bırakılmalıdır. Kaynağı bilinmeyen transferi sırf tutarı benzediği için önceki suç geliriyle eşitlemek hatalı olabilir. Aynı zaman diliminde benzer tutarlı çok sayıda işlem gerçekleşebilir. Alternatif eşleşmelerin varlığı araştırılır. Veri setinin kapsamı ve kullanılan seçim ölçütleri açıklanırsa mahkeme çıkarımın ne kadar güçlü olduğunu daha sağlıklı değerlendirebilir.

Ekonomik değer ve suç bağlantısı

Bir varlığın işlem anındaki değeriyle inceleme günündeki değeri farklı olabilir. Zarar veya elde edilen menfaat hesaplanırken hangi tarihin neden esas alındığı hukuken belirlenmelidir. Teknik uzman miktarı ve hareketi açıklayabilir; hukuki hesaplama ölçütünün dayanağı ayrıca gösterilir. Kullanılan fiyat kaynağı ve dönüşüm zamanı kaydedilmelidir. Birden fazla piyasanın farklı fiyat vermesi halinde tercih gerekçelendirilmelidir.

Bir ödemenin gerçekleşmesi, ödeme sebebini tek başına ortaya koymaz. Borç, mal bedeli, bağış veya suç ilişkisi iddiaları başka delillerle araştırılabilir. Açıklama alanındaki metin de kullanıcı tarafından yazılmış bir beyan olabilir. Ağın bu metni kaydetmiş olması beyanın doğru olduğunu garanti etmez. Blockchain, kendisine girilen dış dünya bilgisini otomatik olarak doğrulayan bir mekanizma değildir.

Hukuka uygun edinim ve muhafaza

Kamuya açık ağ kayıtlarının incelenmesiyle özel cüzdan veya hizmet hesabına erişilmesi aynı hukuki işlem değildir. Cihaz araması, sağlayıcıdan bilgi alınması ve anahtarların kullanılması kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Teknik olarak varlığın transfer edilebilir olması, incelemecinin onu taşıma yetkisi bulunduğunu göstermez. Varlık üzerinde işlem yapılması ile delilin okunması ayrı müdahalelerdir. Yetki ve amaç açık biçimde belirlenmelidir.

Edinilen ağ verileri, sorgu zamanı ve kullanılan kaynakla birlikte korunabilir. Raporun dayandığı işlem listesi değiştirilebilir çalışma tablosundan ibaret kalmamalıdır. Kaynak veriye dönüş imkanı, filtrelerin ve hesaplamaların denetlenmesini sağlar. Hash değerleri teslim alınan dosyaların korunmasına yardımcı olabilir; ağdan doğru kapsamda veri alındığını tek başına kanıtlamaz. Kapsam, doğruluk ve bütünlük ayrı kontroller gerektirir.

Bilirkişi raporunun mahkemece değerlendirilmesi

CMK 217 uyarınca blockchain bulguları da duruşmada tartışılmalı ve hukuka uygun edinim koşulları incelenmelidir. Savunmanın adres etiketine veya transfer eşleştirmesine yönelik somut itirazları cevaplanmalıdır. Ticari sır gerekçesiyle yöntem bütünüyle kapalı bırakıldığında, çıkarımın nasıl sınanabileceği ayrıca değerlendirilir. Mahkeme, karmaşık teknik grafiği gerekçenin yerine koymamalıdır. Hangi işlemin hangi olguyu desteklediği anlaşılır biçimde açıklanmalıdır.

Uzman, doğrudan doğruladığı işlemlerle analitik tahminleri ayrı sunmalıdır. Hesap sahibinin kimliği, fiili kontrol, ekonomik yararlanma ve kast bakımından hangi soruların cevaplanamadığı belirtilmelidir. Anayasa'daki kişisel ceza sorumluluğu ve masumiyet karinesi, teknik izleme karşısında önemini korur. Güçlü bir ağ kaydı, ancak doğru kişi bağlantısı ve somut hukuki değerlendirmeyle suç isnadına dayanak olabilir. Eksik bağlantıların açıklanması incelemenin güvenilirliğini güçlendirir.

Varsayımsal transfer akışının değerlendirilmesi

Bir mağdurun ödeme yaptığı adresin daha sonra bir hizmet sağlayıcısına varlık aktardığını düşünelim. İlk aşamada mağdurun bildirdiği işlem kimliği ağdan doğrulanır; doğru varlık ve miktar kontrol edilir. Ardından sonraki hareketin gerçekten aynı varlık akışıyla ilişkilendirilip ilişkilendirilemediği araştırılır. Yalnız alıcı adresin bir şirket adıyla etiketlenmesi, paranın belirli müşteriye geçtiğini göstermeyebilir. Müşteri eşleştirmesi için sağlayıcı kayıtları gerekebilir.

Sağlayıcı belirli hesaba para yatırıldığını doğrularsa araştırma bu hesabın kullanımına yönelir. Kimlik tespiti yapılmış kişinin adı önemlidir, fakat çekim talimatını kimin verdiği ayrıca incelenebilir. Hesabın başka kişi tarafından kullanıldığına dair somut iddia varsa oturum kayıtları ve güvenlik olayları değerlendirilir. Ağ üzerindeki doğrulama ile hesap içindeki insan eylemi arasındaki bu aşama atlanmamalıdır. İki farklı sistemin kayıtları birbirine bağlanırken tanımlayıcıların uyumu gösterilmelidir.

Sonraki çekim banka hesabına yapılmışsa banka kaydı yeni bir bağımsız araştırma alanı sağlar. Buna rağmen parayı alan kişinin ilk dolandırıcılık eylemini bildiği sonucu otomatik değildir. Para hareketinin sebebi, iletişim kayıtları ve ilgili kişinin somut davranışı değerlendirilir. Her yeni kayıt ispatı güçlendirebilir; ancak teknik iz sürme ile suçun manevi unsurunu belirleme aynı işlem değildir. Rapor bu ayrımı mahkemenin incelemesine açık bırakmalıdır.

Tersine, akışın bir bölümünde güvenilir eşleştirme yapılamıyorsa son adres ilk ödeme adresine kesin biçimde bağlanmamalıdır. Eksik bölüm, grafikte kesintisiz çizgiyle gösterildiğinde izleyicide gerçekte bulunmayan güven oluşabilir. Görselleştirme varsa tahmini bağlantılar metinde açıkça tanımlanmalıdır. Hesaplamanın ve eşleştirmenin sınırları, sunum biçimi nedeniyle görünmez hale gelmemelidir.

Bu örnekte mahkemenin değerlendirmesi, tek bir teknolojik kaydın üstünlüğüne dayanmaz. Ağ işlemi, sağlayıcı defteri, erişim verisi ve diğer deliller farklı soruları cevaplar. Bunların her biri hukuka uygun edinilmiş ve tartışılabilir olmalıdır. Uyumlu görünmeleri kadar, aralarındaki açıklanamayan farkların isnat üzerindeki etkisi de gerekçede gösterilmelidir.