Ele Geçirilmiş Sosyal Medya Hesaplarında Kullanıcı Aidiyeti ve Ceza Sorumluluğu

Bir sosyal medya paylaşımının belirli hesaptan yapılması, paylaşımın hesabın bilinen sahibi tarafından oluşturulduğunu tek başına kanıtlamaz. Hesap başka bir kişinin kontrolüne geçmiş, açık oturum kullanılmış veya yetkilendirilmiş bir uygulama üzerinden işlem yapılmış olabilir. Ceza sorumluluğu bakımından araştırılması gereken ilişki, profilin kime ait olduğu kadar, isnat edilen işlem anında hesabı kimin ve hangi yetkiyle kullandığıdır.

Hesabın ele geçirildiği savunması da yalnız ileri sürülmüş olması nedeniyle doğru kabul edilmez. Giriş kayıtları, parola ve kurtarma bilgisi değişiklikleri, güvenlik bildirimleri, paylaşım zamanı ve cihaz bulguları birlikte incelenir. Bu araştırma, bütün dijital işlemleri hesap sahibine yükleyen bir varsayımla da her teknik ihtimali ispatı ortadan kaldıran açıklama sayan yaklaşımla da yürütülemez. Somut delillerin gösterdiği kontrol değişikliği ve işlem ilişkisi esas alınmalıdır.

Profil kimliği ile işlem yapan kişinin kimliği

Profil fotoğrafı, ad, kullanıcı adı ve biyografi hesabın görünür kimliğini oluşturur. Bu bilgiler başkaları tarafından kopyalanabilir veya değiştirilebilir. Görünen adın gerçek kişiye ait olması, hesabın kuruluşunu ve sonraki bütün kullanımını aynı kişiye bağlamaz. Hesabın teknik tanımlayıcısı, kuruluş bilgileri ve kontrol geçmişi ayrı araştırılır. Özellikle kullanıcı adının değiştiği olaylarda, aynı görünen adın zaman içinde aynı hesabı gösterdiği varsayılmamalıdır.

Hesabın uzun süredir kişi tarafından kullanıldığına ilişkin deliller aidiyetin başlangıcını destekleyebilir. Ancak bu geçmiş, olay tarihinde kontrolün devam ettiğini tek başına kanıtlamaz. Hesap devri, ortak yönetim veya yetkisiz erişim ileri sürülmüşse zaman içindeki değişiklikler incelenir. Eski paylaşımların kişiye ait olduğunun kabulü, yeni paylaşımın da onun tarafından yapıldığını otomatik hale getirmez. İsnat edilen içeriğin tarihi, bu nedenle değerlendirmede ayrı ağırlık taşır.

TCK 20'deki şahsi ceza sorumluluğu ilkesi, hesap sahipliğiyle suç sorumluluğunu özdeşleştirmeyi engeller. İçeriğin hakaret, tehdit, dolandırıcılık veya başka bir suç oluşturduğu ileri sürülüyorsa, ilgili suçun unsurları ve paylaşımı yapan kişi ayrıca belirlenmelidir. Hesabın ele geçirilmesi eylemi de kendi başına bilişim suçları bakımından değerlendirilebilir. Aynı hesapta önceki mağduriyet ile sonraki suç isnadı bir arada bulunabilir.

Kontrol değişikliğini gösteren güvenlik olayları

Parola yenilenmesi, kurtarma e-posta adresinin değiştirilmesi, yeni doğrulama yöntemi eklenmesi ve tanınmayan cihazdan oturum açılması, hesap kontrolünü araştırmak için kullanılabilir. Bu olayların her biri tek başına ele geçirme kanıtı değildir. Kullanıcı kendi güvenliğini artırmak için de aynı işlemleri yapabilir. Olayların sırası, ilgili kişinin açıklaması ve sağlayıcının tuttuğu kayıtlar birlikte değerlendirilir.

Platformların güvenlik bildirimleri, kullanıcıya gösterilen bir uyarı ile arka plandaki teknik kaydın aynı şey olmadığını hatırlatır. Bildirim, belirli algoritmanın şüpheli gördüğü olayı özetliyor olabilir. Bildirim alınmaması, başka kişinin hiç erişmediğini kesinleştirmez. Bildirim alınmış olması da girişin mutlaka başarıyla tamamlandığı anlamına gelmeyebilir. Uyarının hangi olaya ilişkin olduğu ve sağlayıcının kullandığı ifadelerin anlamı araştırılmalıdır.

Meta'nın hesap güvenliğine ilişkin açıklamaları giriş etkinliği, profil bilgileri ve kurtarma iletişim bilgilerinin kontrolünü ayrı başlıklar olarak ele alır. Google da ele geçirilmiş hesapların incelenmesinde güvenlik olayları ve cihazları ayırır. Bu üretici açıklamaları farklı kayıt türlerinin varlığını anlamaya yardımcı olur. Ancak bir platformun kayıt kapsamı veya saklama süresi diğer platforma aynen taşınamaz. İnceleme, olayda kullanılan hizmetin somut cevabına dayanmalıdır.

Aynı anda açık kalan oturumlar

Bir hesap birden fazla cihazda açık olabilir. Yeni bir girişin tespit edilmesi, önceki oturumların o anda sonlandığını göstermez. Parola değişikliğinin mevcut oturumlara etkisi de hizmetin ve işlemin özelliklerine bağlıdır. Bu nedenle kontrolün tek bir anda bütünüyle el değiştirdiği varsayımı yerine, hangi oturumların hangi işlemleri yapabildiği araştırılmalıdır. Eşzamanlı kullanım, olayın zaman çizelgesini daha karmaşık hale getirebilir.

Oturum belirteçlerinin kullanılması, her paylaşım sırasında yeniden parola girilmesini gerektirmeyebilir. Dolayısıyla suç tarihinde yeni giriş kaydı bulunmaması, işlemi hesabın bilinen sahibinin yaptığı sonucunu doğurmaz. Önceden kurulmuş oturum veya yetkilendirilmiş uygulama üzerinden işlem yapılmış olabilir. Bunun somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği, oturum ve işlem kayıtlarıyla araştırılır. Genel teknik imkan, gerçekleşmiş olay gibi yazılmamalıdır.

NIST SP 800-63B-4, kimlik doğrulama ile oturum yönetimini ayrı teknik konular olarak ele alır. Ceza yargılamasına yansıyan ayrım, doğrulama olayının sonraki her işlemin insan failini kendiliğinden göstermemesidir. Bir cihazın belirli hesapla ilişkilendirilmesi, o cihazdaki her isteğin bilinçli kullanıcı hareketi olduğu anlamına da gelmez. Arka plan işlemleri ve otomatik yenilemeler, kayıtların insan davranışı olarak yorumlanmasını sınırlayabilir.

Paylaşımın oluşturulması, yayımlanması ve değiştirilmesi

İçeriğin hazırlanma zamanı ile yayımlanma zamanı farklı olabilir. Önceden planlanmış paylaşım, hesap kontrolünün değiştiği sırada otomatik olarak yayımlanabilir. Taslak başka kullanıcı tarafından oluşturulmuş, daha sonra farklı kişi tarafından yayımlanmış olabilir. İnceleme, platformun sağlayabildiği ölçüde oluşturma, düzenleme ve yayımlama olaylarını ayırmalıdır. Yalnız görünür yayın saati, bütün yaratım sürecini açıklamaz.

Paylaşım silinmişse ekran görüntüsü, arşiv veya diğer kullanıcıların kayıtları içerik hakkında bilgi sağlayabilir. Ancak görüntünün hangi hesap ve hangi tarihle ilişkili olduğu doğrulanmalıdır. Hesap adı değişmiş veya görüntü düzenlenmiş olabilir. İçeriğin varlığını doğrulamak ile onu belirli kişiye atfetmek ayrı incelemelerdir. Aynı görüntünün çok sayıda kişi tarafından paylaşılması, özgün kaynağın bağımsız olarak çok kez doğrulandığı anlamına gelmez.

Düzenleme geçmişi bulunan içeriklerde ilk metinle son metin arasında hukuki açıdan önemli farklar olabilir. Suç isnadı hangi sürüme dayanıyorsa, o sürüm ve işlem zamanı belirlenmelidir. Başkasının yorumunun ekran görüntüsünde hesap sahibinin paylaşımı gibi görünmesi de mümkündür. Alıntı, yeniden paylaşım ve özgün gönderi arasındaki ilişki, platformun arayüzüne göre incelenir. Görsel düzenin yarattığı izlenim, teknik işlem kaydının yerine geçirilmemelidir.

Yönetici rolleri ve bağlı uygulamalar

Kurumsal sayfalar veya ortak hesaplar birden fazla kişi tarafından yönetilebilir. Yönetici listesi, hesap sahibinin bütün işlemleri kendisinin yaptığı varsayımını sınırlar. Yetkilerin olay tarihindeki durumu, sonradan eklenen veya çıkarılan roller ve paylaşım yetkisinin kapsamı araştırılır. Güncel yönetici ekranı, geçmişteki yetki düzenini eksiksiz yansıtmayabilir. Rol değişiklikleri zaman bilgileriyle birlikte ele alınmalıdır.

Bağlı uygulamalar, kullanıcı adına içerik yayımlama veya hesap verilerine erişme yetkisine sahip olabilir. Yetkilendirmenin varlığı, ilgili paylaşımın uygulama tarafından yapıldığını tek başına kanıtlamaz. Uygulama kimliği, işlem zamanı ve varsa sağlayıcı kayıtları arasında bağ kurulmalıdır. Kullanıcının uygulamaya genel izin vermesiyle suç oluşturan belirli içeriği bilerek yayımlaması aynı hukuki olgu değildir. Somut talimat ve bilgi düzeyi ayrıca değerlendirilir.

Ortak yönetim düzeni, bütün yöneticilerin her paylaşım için birlikte sorumlu tutulmasını haklı kılmaz. İştirak iddiası varsa ortak plan ve kişisel katkı gösterilmelidir. Bir yöneticinin hesabı ele geçirilmişse, diğer yöneticilerin teknik erişim imkanının bulunması da tek başına suç ortaklığı doğurmaz. Rol kayıtları olası kullanıcı çevresini belirleyebilir. Ceza sorumluluğu, o çevredeki her kişi yönünden ayrı delillere dayanmalıdır.

Cihaz ve konum bilgilerinin yardımcı niteliği

Platformun gösterdiği cihaz adı veya yaklaşık konum, kullanıcı tespitinde yardımcı olabilir. Ancak cihaz adı her zaman fiziksel cihazı benzersiz biçimde tanımlamaz. Tarayıcı bilgisi, işletim sistemi bildirimi veya kullanıcı tarafından değiştirilebilen etiketlerden türemiş olabilir. Aynı model çok sayıda kişide bulunabilir. Raporda hangi bilginin sağlayıcı tarafından üretildiği ve hangi bilginin istemciden alındığı açıklanmalıdır.

IP adresinden türetilen konum, kişinin kesin bulunduğu yer olarak sunulmamalıdır. Mobil ağ, VPN veya hizmet sağlayıcının yönlendirmesi nedeniyle görünen bölge farklı olabilir. Bu bilgi, diğer kayıtlarla uyumlu olduğunda bağlantı araştırmasını destekleyebilir. Fakat yabancı ülke görünmesi tek başına hesabın yabancı saldırgan tarafından ele geçirildiğini, kişinin yaşadığı şehir görünmesi de işlemi mutlaka onun yaptığını kanıtlamaz. Teknik konumun çözünürlüğü ve kaynağı belirtilmelidir.

Cihaz üzerinde yapılan inceleme, hesapla ilişkiyi daha belirli hale getirebilir. Oturum verileri, ilgili içerik dosyaları veya paylaşım işlemine ait izler araştırılabilir. Bununla birlikte dosyanın cihazda bulunması, içeriğin o cihazdan yayımlandığını her zaman göstermez. Kullanıcı paylaşımı sonradan indirmiş veya başka cihazdan eşitlemiş olabilir. Yerel kayıt ile sunucu işlemi arasında zaman ve işlem bağlantısı kurulabildiği ölçüde atıf güçlenir.

Hesabı geri alma girişimlerinin delil değeri

Kullanıcının platforma yaptığı kurtarma başvurusu, kontrol kaybı iddiasının zamanını ve içeriğini gösterebilir. Başvurunun suç isnadından önce yapılmış olması değerlendirmede anlam taşıyabilir, ancak otomatik olarak iddianın doğruluğunu kanıtlamaz. Başvuru metni kullanıcının beyanıdır. Platformun cevabı ve teknik olaylar bu beyanla birlikte incelenmelidir. Başvuru numarası, tarih ve özgün bildirimler korunabildiğinde inceleme daha denetlenebilir hale gelir.

Hesabın geri alınmış olması da sağlayıcının geçmişteki bütün işlemleri yetkisiz saydığı anlamına gelmeyebilir. Kurtarma süreci, hesabın yeniden erişilebilir hale getirilmesine yönelik güvenlik değerlendirmesi olabilir. Sağlayıcının yaptığı işlemin kapsamı bilinmeden bunu ceza yargılamasında kesin fail tespiti veya kesin dışlama belgesi gibi kullanmak doğru değildir. Teknik hizmet sonucu ile yargısal ispat sonucu ayrı tutulmalıdır.

Geç bildirim yapılması, kontrol kaybı iddiasını değerlendirmede tartışılabilir. Kişi hesabı seyrek kullanmış, uyarıyı görmemiş veya kurtarma sürecini anlayamamış olabilir. Tersine, suç oluşturan içerik tartışılmaya başladıktan sonra yapılan başvuru daha dikkatli bağlam incelemesi gerektirebilir. Zamanlama tek başına belirleyici değildir. Mahkeme, gecikmenin açıklamasını mevcut kayıtlar ve kişinin diğer davranışlarıyla birlikte değerlendirmelidir.

Parola değişikliği ve içerik silmenin yorumlanması

Olaydan sonra parolanın değiştirilmesi, hesabın güvenliğini sağlamak için olağan bir davranış olabilir. Bu işlem otomatik olarak delil gizleme veya önceki paylaşımı kabul etme şeklinde yorumlanamaz. Aynı şekilde suç oluşturan içeriğin silinmesi, hesabı geri alan kişinin yeni zararı önleme çabası olabilir. Davranışın zamanı, amacı ve hangi kişi tarafından gerçekleştirildiği somut delillerle araştırılmalıdır.

Bununla birlikte olay sonrasındaki bütün işlemlerin masum olduğu da varsayılmaz. İçerik, oturum ve güvenlik kayıtlarının bilinçli biçimde ortadan kaldırıldığı iddiası varsa, hangi kaydın nasıl silindiği gösterilmelidir. Platformun otomatik saklama politikası veya hesap kapatma sonucu kaybolan veri, kişisel silme talimatıyla aynı değildir. Teknik değişikliğin kaynağı açıklanmadan davranışa kast yüklenmesi, hukuki değerlendirmeyi eksik bırakır.

İnceleme sırasında hesabın doğrudan açılması veya cihazın ağa bağlanması yeni bildirimler ve oturum kayıtları oluşturabilir. Bu nedenle araştırmacının yaptığı işlemler de belgelenmelidir. Olaydan sonra oluşturulmuş oturumun suç tarihindeki kullanım gibi sunulmaması gerekir. İnceleme aracının getirdiği verinin hangi tarih aralığını kapsadığı ve yeni veri üretip üretmediği raporda açıklanır. Kullanılan yöntem, delilin yorumunu etkileyen bir unsur olarak ele alınmalıdır.

Sağlayıcı cevabındaki boşlukların anlamı

Sosyal medya sağlayıcısının sunduğu veri, talep edilen bütün kayıtları içermeyebilir. Kayıt tutulmamış, saklama süresi dolmuş veya talep yeterince belirli kurulmamış olabilir. “Kayıt bulunamadı” cevabının hangi durumdan kaynaklandığı araştırılabildiği ölçüde açıklığa kavuşturulur. Bu cevap, tek başına hesabın ele geçirilmediğini veya belirli işlemin hiç yapılmadığını kanıtlamaz. Eksikliğin hangi soruyu cevapsız bıraktığı raporda belirtilmelidir.

Talepte hesabın doğru teknik tanımlayıcısı, ilgili tarih aralığı ve olay türü kullanılması önem taşır. Yalnız değişebilir kullanıcı adıyla yapılan sorgu, yanlış hesabı veya eksik dönemi kapsayabilir. Sağlayıcının verdiği zamanların UTC veya başka saat diliminde olması da eşleştirmeyi etkiler. Zaman dönüşümü açıklanmadan yerel ekran görüntüsüyle karşılaştırma yapılması, kontrol değişikliğinin sırasını ters gösterebilir.

Yabancı sağlayıcıdaki verinin temini, ilgili adli iş birliği ve hukuki yetki koşullarına uygun yürütülmelidir. Hesap sahibinin kendi verisini sunması ile soruşturma makamının sağlayıcıdan kayıt istemesi aynı işlem değildir. Temin yolu ve kaynağın niteliği her veri için ayrı gösterilir. Sağlayıcının ticari güvenlik değerlendirmesi, Türk ceza mahkemesinin hukuki nitelendirmesinin yerine geçmez. Veri, kapsamı ve sınırlarıyla birlikte yargısal tartışmaya açılmalıdır.

Paylaşım içeriği ile teknik aidiyetin birlikte değerlendirilmesi

İçeriğin kişinin önceki düşünceleriyle uyumlu olması yardımcı değerlendirmeye konu olabilir, ancak teknik aidiyetteki boşluğu kendiliğinden doldurmaz. Taklit, kopyalama veya kişinin önceki paylaşımlarından yararlanma mümkündür. Yazım tarzı benzerliği de tek başına kesin kimlik belirleme yöntemi değildir. İçeriğe dayanan çıkarımlar, kullanılan yöntemin sınırları ve diğer delillerle ilişkisi açıklanarak değerlendirilmelidir.

Paylaşımda kişiye özgü bilgi bulunması daha güçlü bir bağlantı sağlayabilir, fakat bilginin başkalarınca bilinip bilinmediği araştırılır. Kamuya açık bir ayrıntıyla yalnız hesap sahibinin erişebileceği özel bilgi aynı ağırlıkta değildir. Ayrıca hesabın ele geçirilmesi sırasında eski mesajlara erişilmiş olabilir. İçeriğin kendisi, saldırganın hesaptaki önceki bilgilerden yararlandığı açıklamasını dışlayıp dışlamadığı bakımından da ele alınmalıdır.

CMK 217 uyarınca delillerin duruşmada tartışılması, teknik atfın savunma tarafından sorgulanabilmesini gerektirir. Hesabın kontrolüne ilişkin rapor, kişiye isnat edilen paylaşımın suç oluşturup oluşturmadığı değerlendirmesinden ayrılmalıdır. İçerik açıkça suç niteliğinde görülse bile failin kimliği ayrıca kanıtlanır. Tersine, paylaşımın kişiye ait olduğu belirlenmiş olsa da ilgili suçun bütün unsurları ayrıca değerlendirilmek zorundadır.

Kontrol dönemlerine dayanan kişisel sorumluluk

Hesap incelemesinin yararlı çıktısı, hesabı sürekli aynı kişiye ait gösteren tek çizgi yerine, kanıtlanabilen kontrol dönemlerini ve işlem ilişkilerini ortaya koymasıdır. Hangi dönemde hangi cihazın veya yöneticinin erişimi bulunduğu, hangi değişikliklerin doğrulandığı ve hangi işlemin hangi oturumla bağlandığı açıklanır. Birden fazla kişinin erişimi mümkünse, bu belirsizlik hüküm gerekçesinde görünmez hale getirilmemelidir.

Hesap sahibinin savunması, teknik delillerle çelişiyorsa bu çelişki somut olarak gösterilebilir. Teknik deliller savunmayı dışlamıyorsa, yalnız hesabın geçmiş aidiyetiyle suçun sanık tarafından işlendiği kabul edilemez. CMK 223 kapsamında kişisel fiilin sabit olup olmadığı değerlendirilir. Dijital profilin devamlılığı, insan kontrolünün kesintisizliğini kanıtlamaz. Ceza sorumluluğu, isnat edilen işlem anına uzanan ve denetlenebilir delillerle kurulan bağa dayanır.