Açık Kaynak İstihbaratı (OSINT) Verilerinin Hukuki Süreçlerde Delil Olarak Kullanılması

Açık kaynak araştırması, herkesin erişimine sunulmuş verilerden olayla ilgili bilgi üretmeyi amaçlar. Haber siteleri, kamuya açık sosyal medya paylaşımları, haritalar ve erişilebilir kurumsal kayıtlar bu araştırmanın konusu olabilir. Ancak bir bilginin internette bulunması, içeriğinin doğru veya ceza muhakemesinde her amaçla kullanılabilir olduğunu göstermez. OSINT çalışmasının delil değerine ulaşması için kaynağın, doğrulama yönteminin ve hukuki edinim koşullarının açıklanması gerekir.

Araştırma sırasında görülen bir iddiayla doğrulanmış bulgu birbirinden ayrılmalıdır. Arama motoru sonucu, sonraki inceleme için ipucu verebilir; fakat çoğu zaman özgün kaydın yerini tutmaz. Aynı iddianın çok sayıda sitede görünmesi de bağımsız doğrulama anlamına gelmeyebilir. Siteler tek bir kaynağı kopyalamış olabilir. İnceleme, bilgi sayısını artırmaktan çok bilginin nasıl üretildiğini ve neyi desteklediğini anlamaya yönelmelidir.

Açık erişimin sınırları

Kamuya açık sayfanın görüntülenmesiyle özel hesaba yetkisiz giriş farklı işlemlerdir. Parola, erişim kısıtlaması veya kapalı grup üyeliği gibi unsurlar hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir. Araştırmaya OSINT adı verilmesi, kullanılan her yöntemi hukuka uygun hale getirmez. Erişimin nasıl sağlandığı kayıt altına alınmalı, kamuya açıklık iddiası gerçekten erişilen veri bakımından değerlendirilmelidir. Teknik erişilebilirlik tek başına hukuki serbestlik ölçütü değildir.

Bir verinin yanlış yapılandırma nedeniyle internete açık kalması da otomatik olarak sahibinin sınırsız kullanıma rıza gösterdiği anlamına gelmez. Kişisel veriler, haberleşme içeriği ve erişim yöntemi bakımından ayrı değerlendirme gerekir. Hukuki süreçte kullanılacak araştırma, gereksiz veri toplamaktan kaçınmalı ve somut amaçla ilişkisini korumalıdır. Erişilebilir verinin tamamının indirilmesi, her olayda gerekli veya ölçülü olmayabilir.

Devlet makamlarının araştırmasıyla özel kişinin kendi hakkını korumak amacıyla yaptığı inceleme aynı yetki rejimine tabi değildir. CMK kapsamındaki tedbirler, kişisel verilerin işlenme koşulları ve özel hayat güvenceleri birlikte değerlendirilir. Bir delilin hak arama amacıyla sunulması önem taşıyabilir; ancak bütün edinim yöntemlerini peşinen meşru kılmaz. Amaç, yöntem, kapsam ve müdahalenin ağırlığı somutlaştırılmalıdır.

Araştırma sorusunun sınırlandırılması

Başlangıçta neyin araştırıldığı belirlenmezse çalışma, kişi hakkında sınırsız profil çıkarmaya dönüşebilir. Belirli olayın yeri, zamanı, paylaşım kaynağı veya hesap bağlantısı gibi somut sorular kurulmalıdır. Hangi veri türlerinin bu soruyu cevaplayabileceği açıklanır. İlgisiz aile bilgileri veya eski paylaşımlar, yalnız erişilebilir oldukları için dosyaya alınmamalıdır. Araştırmanın kapsamı, hukuki uyuşmazlıkla bağını korumalıdır.

Arama kelimeleri ve dil tercihleri sonucu etkiler. Yalnız iddiayı doğrulayan terimlerle arama yapılması, karşıt açıklamaları dışarıda bırakabilir. Olay yerinin farklı yazımları, yerel dilde adları veya tarih aralıkları araştırılabilir. Bu yöntemsel seçimler raporda gerektiği ölçüde gösterilmelidir. Her aramanın eksiksiz kaydını yayımlamak zorunlu olmasa da, sonuca nasıl ulaşıldığının yeniden anlaşılabilmesi önem taşır.

Araştırmacının başlangıç varsayımı, sonraki bulguları yorumlama biçimini etkileyebilir. Bir hesabı baştan belirli kişiye ait kabul etmek, aynı ismi taşıyan başka hesapların yanlış bağlanmasına neden olabilir. Alternatif kimlikler ve çelişen bilgiler araştırılmalıdır. Sonuç yalnız beklenen örneklerin seçilmesine dayanmamalıdır. Araştırmanın güvenilirliği, varsayımın hangi bulgularla sınandığını ve hangi verilerle değiştiğini gösterebilmesine bağlıdır.

Kaydın edinildiği koşullar

İçeriğin adresi, erişim zamanı ve mümkünse sabit içerik tanımlayıcısı kaydedilmelidir. Görünen kullanıcı adı değişebilir; bağlantı sonradan başka sayfaya yönlenebilir. Ekran görüntüsü, sayfanın belirli görünümünü korur fakat her teknik alanı içermez. Gerekli olduğunda özgün medya dosyası veya uygun sayfa kaydı ayrıca saklanabilir. Her çıktının hangi yöntemle alındığı ve hangi unsurları kapsamadığı belirtilmelidir.

Canlı bir sayfada görüntülenen içerik kullanıcıya, dile veya oturum durumuna göre farklılaşabilir. Araştırmacının gördüğü ekranın bütün ziyaretçilere aynı şekilde sunulduğu varsayılmamalıdır. Kişiselleştirilmiş arama sonuçları, öneri sıralaması veya bölgesel kısıtlar da sonucu etkileyebilir. Bu koşullar iddianın niteliği bakımından önemliyse raporda yer almalıdır. Sayfayı görmekle herkesin aynı içeriği gördüğünü kanıtlamak farklıdır.

NIST'in dijital delil koruma çalışmaları, edinilen nesnenin tanımlanması ve sonraki değişikliklerin denetlenebilmesi bakımından yararlı teknik ilkeler sunar. Dosya kimlikleri ve hash değerleri, eldeki kopyanın korunmasını destekleyebilir. Ancak ilk sayfanın gerçeği yansıtıp yansıtmadığını yalnız bu yöntemle belirlemek mümkün değildir. Koruma işlemi, doğrulama araştırmasının yerine değil, yanında yürütülmelidir. Edinim sonrası bütünlük ile önceki içerik doğruluğu ayrı tutulur.

İlk paylaşım ve yeniden dolaşıma sokulma

Bir videonun bugün paylaşılması, görüntünün bugün çekildiği anlamına gelmez. Eski görüntüler yeni olaylarla ilişkilendirilerek dolaşıma sokulabilir. İlk erişilebilir paylaşımın tarihi araştırılabilir; ancak bulunan en eski örneğin mutlaka gerçek ilk yayın olduğu iddia edilmemelidir. Silinmiş veya indekslenmemiş önceki kaynaklar bulunabilir. Araştırma sonucu, “tespit edilebilen en eski paylaşım” gibi kapsamı doğru ifade eden dille aktarılmalıdır.

Aynı görüntünün farklı kesilmiş sürümleri, bağlamı değiştirebilir. Bir videonun başlangıcında bulunan yer işareti veya sonunda görülen başka olay çıkarılmış olabilir. Karşılaştırmada mümkün olan en kapsamlı sürüm aranır. Bununla birlikte daha uzun dosyanın otomatik olarak özgün olduğu da varsayılmaz. Sürüm ilişkileri, ses ve görüntü devamlılığı ile diğer kayıtlar birlikte değerlendirilir. Araştırma, dosya uzunluğunu tek doğruluk ölçütüne dönüştürmemelidir.

Alıntı, paylaşım ve onaylama eylemleri de farklıdır. Bir kişinin içeriği hesabında göstermesi, içeriği ürettiğini veya içindeki bütün iddiaları benimsediğini zorunlu olarak kanıtlamaz. Platformun paylaşım biçimi ve eşlik eden açıklama önemlidir. Ceza sorumluluğuna ilişkin değerlendirme, teknik görünürlükten ayrı olarak fiilin hukuki anlamını incelemelidir. Hesapta bulunma, tek başına bütün suç unsurlarını karşılayan bir tespit değildir.

Yer ve zaman doğrulaması

Görüntüdeki bina, yol düzeni, tabela veya doğal çevre, yer tespiti için karşılaştırılabilir. Birden çok ayırt edici unsurun uyumu tek benzerliğe göre daha güçlü destek sağlayabilir. Ancak benzer mimari veya tekrar eden ticari tabelalar yanıltıcı olabilir. Raporda eşleştirilen öğeler ve karşılaştırma kaynakları gösterilmelidir. Yalnız “konum doğrulandı” ifadesi, sonucun nasıl elde edildiğini denetlemeye yetmez.

Harita görüntüsünün tarihi, araştırılan olaydan farklı olabilir. Sonradan yapılmış bina veya değişmiş yol düzeni karşılaştırmayı etkileyebilir. Bu farklar hesaba katılmadan görüntüdeki uyuşmazlık sahtelik belirtisi sayılmamalıdır. Karşılaştırma materyalinin kendi üretim zamanı ve kapsamı da araştırılır. OSINT incelemesinde yardımcı kaynaklar da doğrulanması gereken veri niteliğindedir. Referans olarak kullanılıyor olmaları onları hatasız hale getirmez.

Gölge, hava koşulu veya mevsimsel görünüm zaman araştırmasına yardımcı olabilir; fakat uzmanlık ve varsayımlar gerektirir. Tek bir görsel ayrıntıdan kesin gün ve saat çıkarılması çoğu olayda aşırı iddia olur. İlgili yöntemin sınırları ve alternatif açıklamalar belirtilmelidir. Dış kaynaklardan edinilen hava verisinin de olay yerini ve doğru dönemi kapsayıp kapsamadığı kontrol edilir. Yaklaşık zaman aralığı, kesin tarih olarak yazılmamalıdır.

Hesapların kişiyle ilişkilendirilmesi

Aynı kullanıcı adının farklı platformlarda bulunması, hesapların tek kişiye ait olduğunu kanıtlamaz. İsim başkası tarafından seçilmiş veya taklit edilmiş olabilir. Profil bağlantıları, geçmiş paylaşımlar ve başka doğrulanabilir unsurlar destek sağlayabilir. Fakat kişisel aidiyet bakımından çıkarımların dayanağı ayrı gösterilmelidir. Açık kaynaklar araştırmaya yön verebilir; gerektiğinde yetkili usulle edinilecek hizmet kayıtlarıyla kontrol yapılması gerekebilir.

Bir hesabın başka hesapla sık etkileşime girmesi, kişiler arasında belirli suç ilişkisi bulunduğunu doğrudan ortaya koymaz. Sosyal bağların hukuki anlamı olayın bağlamına bağlıdır. Beğeni, takip veya aynı grupta bulunma verileri dikkatle yorumlanmalıdır. Ağ görsellerinin teknik çekiciliği, bağlantıların suçun unsurlarını taşıdığını kanıtlamaz. İlişki türü ve kişinin somut eylemi açıklanmadan görsel yoğunluktan sorumluluk sonucu çıkarılamaz.

Hesabın ele geçirilmiş olabileceği iddiası varsa, açık kaynakların bunu ne ölçüde araştırabildiği belirlenmelidir. Paylaşım dilindeki değişiklik veya olağan dışı saatler ipucu olabilir; kesin teknik kanıt değildir. Erişim günlükleri olmadan hesap kontrolünün değiştiği sonucuna varmak da, ihtimali tamamen reddetmek de aceleci olabilir. Rapor, açık kaynakların cevaplayamadığı soruları belirtmeli ve ek araştırma ihtiyacını somutlaştırmalıdır.

Berkeley Protokolü'nün katkısı

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği ile Berkeley İnsan Hakları Merkezi tarafından hazırlanan Berkeley Protokolü, dijital açık kaynak araştırmalarında planlama, doğrulama, koruma ve raporlamaya yönelik yöntemsel çerçeve sunar. Özellikle insan hakları ihlallerinin araştırılması bağlamında geliştirilmiştir. Türk ceza muhakemesinin yerine geçen bir delil kabul kanunu değildir. Yöntemsel ilkeleri, somut hukuki güvencelerle birlikte değerlendirilmelidir.

Protokol gibi rehberler, araştırmanın şeffaflığını ve yeniden incelenebilirliğini destekler. Bununla birlikte bir raporda yalnız rehberin adının yazılması, işlemlerin gerçekten bu ilkelerle yürütüldüğünü kanıtlamaz. Kullanılan yöntem ve edinim koşulları somut biçimde gösterilmelidir. Teknik rehbere uygunluk iddiası, hukuka uygun erişim veya kişi aidiyeti hakkındaki ayrı soruları otomatik olarak cevaplamaz. Her sonucu destekleyen işlem raporda görünür olmalıdır.

Kişisel veri ve gereklilik değerlendirmesi

6698 sayılı Kanun bakımından verinin kamuya açıklanmış olması, her amaçla sınırsız işlenebileceği anlamına gelmez. İşleme amacı, hukuki şart ve ölçülülük ayrıca değerlendirilir. Hak arama veya bir hakkın tesisiyle ilgili işleme koşulları somut olayda önem taşıyabilir. Özel nitelikli kişisel veriler için ilgili şartlar ayrıca gözetilir. Araştırmacı, internet görünürlüğünü bütün korumaların sona ermesi şeklinde yorumlamamalıdır.

Yargısal faaliyetlere ilişkin istisnaların kapsamı da doğru belirlenmelidir. Yargı makamına sunulacak çalışma yapılıyor olması, özel araştırmacının bütün işlemlerini otomatik olarak aynı istisna içine sokmaz. Veriyi kimin, hangi sıfatla ve hangi amaçla işlediği önemlidir. Raporun gereksiz kimlik bilgileriyle genişletilmesi, delilin gücünü artırmayabilir. İlgili olguyu açıklayan en uygun veri kapsamı tercih edilmelidir.

Arşiv kayıtları ve çevirinin sınırları

Web arşivindeki bir sayfa, belirli görünümün korunmasına yardımcı olabilir. Fakat arşiv bütün bağlantıları, videoları veya dinamik içeriği kaydetmemiş olabilir. Arşiv tarihiyle ilk yayın tarihi de aynı değildir. Raporda hangi unsurun arşivden görülebildiği ve hangi bölümün eksik olduğu belirtilmelidir. Arşivde bulunmayan içerik, geçmişte hiç var olmamış gibi değerlendirilmemelidir. Olumsuz sonucun anlamı kayıt kapsamıyla sınırlıdır.

Yabancı dilde içeriklerde otomatik çeviri araştırmaya başlangıç sağlayabilir; suçlama bakımından belirleyici ifadenin anlamını tek başına kesinleştirmemelidir. Argo, ironi ve yerel kullanım yanlış çevrilebilir. Gerekli uzman çevirisi özgün içerikle birlikte değerlendirilir. Çeviri tercihinin hukuki anlamı değiştirdiği yerlerde alternatif anlamlar açıklanmalıdır. Teknik olarak doğru kaydedilmiş metin, hatalı çeviri nedeniyle yanlış bir delil yorumuna dönüşebilir.

Mahkemeye sunulan raporun sınırları

Rapor, doğrudan gözlenen bilgiyi araştırmacının çıkarımından ayırmalıdır. Bir sayfada belirli ifadenin görüldüğü, ifadenin doğru olduğu ve belirli kişinin onu yazdığı üç ayrı önermedir. Her biri farklı doğrulama gerektirebilir. Kaynak adresleri ve edinim bilgileri korunarak mahkemenin ve tarafların araştırmayı denetlemesi sağlanır. Bulunamayan veya doğrulanamayan unsurlar rapordan sessizce çıkarılmamalı, sonuca etkileri gösterilmelidir.

CMK 217 uyarınca açık kaynak bulguları da hukuka uygun elde edilmiş ve yargılamada tartışılmış olmalıdır. Savunmanın kaynak dosyaya veya gerekli açıklamalara erişememesi, etkili itirazı zorlaştırabilir. Kaynağın sonradan silinmiş olması korunmuş kopyayı değersiz hale getirmez; fakat edinim kayıtlarının önemini artırır. Mahkeme, kopyanın neyi temsil ettiğini ve hangi sınırlamalarla kullanılabileceğini değerlendirmelidir.

OSINT çalışması bazen kesin delilden çok yeni araştırma yönü sağlar. Bir görüntüdeki adres, başka kayıtların temin edilmesine imkan verebilir; hesap bağlantısı teknik inceleme ihtiyacını gösterebilir. Böyle bir katkı küçümsenmemelidir. Ancak araştırma ipucunun doğrudan mahkumiyet gerekçesine dönüşmesi için aradaki ispat adımları tamamlanmalıdır. Açık kaynak bulgusunun değeri, ulaşılan sonucun kapsamını doğru ifade eden ve belirsizlikleri gizlemeyen bir raporla korunur.

Yeniden üretilebilir araştırma örneği

Varsayımsal bir olayda kamuya açık bir videonun belirli işyerinde çekildiği ileri sürülsün. Araştırmacı önce paylaşım adresini ve erişim tarihini kaydeder, mümkün olan kaynak dosyayı korur. Ardından görünen cepheyi, yol yönünü ve çevredeki ayırt edici unsurları bağımsız kaynaklarla karşılaştırır. Yalnız aynı isimli tabela bulmak yeterli değildir; aynı işletmenin farklı şubeleri olabilir. Hangi ayrıntıların aynı yeri gösterdiği raporda tek tek açıklanmalıdır.

Yer eşleşmesi güçlü olsa bile çekim tarihi ayrıca araştırılır. Paylaşımın yeni olması, videonun yeni olduğunu göstermediğinden önceki dolaşım örnekleri aranır. Tarih kesinleştirilemiyorsa yer tespitiyle zaman tespiti aynı güven düzeyinde sunulmaz. Böyle bir ayrım, raporun gücünü azaltmak yerine mahkemenin doğru olguyu doğru kapsamda kullanmasını sağlar. Bir soruya cevap bulunması diğer bütün soruların çözüldüğü anlamına gelmez.

Videoyu paylaşan hesabın işyeri sahibiyle bağlantısı da üçüncü bir sorudur. Hesap adının işletme adına benzemesi başlangıç bilgisi olabilir, fakat paylaşım eyleminin kişiye bağlanması için başka veriler gerekebilir. Araştırma bu eksikliği açıkça belirtmelidir. Görüntünün yerini belirleyen başarılı çalışma, paylaşan kişinin kimliğine ilişkin desteklenmeyen kabulü haklı çıkarmaz. Her sonuç kendi dayanağıyla sınırlandırılır.

Araştırma sırasında yanlış eşleşen adayların da gerektiği ölçüde kaydı tutulabilir. Başlangıçta benzer görünen başka bir şubenin neden elendiği, yöntemin denetlenmesini kolaylaştırır. Yalnız seçilen sonucun sunulması, araştırmanın hangi alternatifleri değerlendirdiğini göstermeyebilir. Bununla birlikte rapor gereksiz kişisel verilerle doldurulmamalıdır. Elenen seçeneklerin açıklaması, somut sonucun güvenilirliğini değerlendirmek için gerekli kapsamda tutulmalıdır.

Son olarak araştırmanın yapıldığı tarih belirtilmelidir. İnternet kaynakları değişebildiği için aynı sorgunun daha sonra farklı sonuç vermesi mümkündür. Tekrar araştırmasında sonuç bulunamaması, önceki kaydın otomatik olarak uydurulduğu anlamına gelmez. Korunmuş dosyalar ve edinim kayıtları bu farkın açıklanmasına yardımcı olur. Tarihsel araştırma ile güncel erişim sonucu aynı veri olarak değerlendirilmemelidir.